Mantra 4
Sukta 3
Sanskrit (Devanagari)
वंशानां ते नहनानां प्राणाहस्य तृणस्य च । पक्षाणां विश्ववारे ते नद्धानि वि चृतामसि
IAST Transliteration
vaṃśā́nāṃ te náhanānāṃ prāṇāhásya tṛ́ṇasya ca | pakṣā́nāṃ viśva-vāre te naddhā́ni ví cṛtāmasi
English Translation (Griffith/Whitney)
The fastenings of thy bamboos, of thy bindings that seize the breath, and of thy grass; the fastenings of thy sides, O all-warding,—those do we cut apart.
Word by Word
वंशानाम्of bamboos / of stalks
वंशानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / अधिकरण-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवंश (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नहनानाम्of the bindings / fastenings
नहनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनहना (प्रातिपदिक; ‘नह्’ धातु-सम्बद्ध ‘बन्धन/बन्धनी’)
प्राणाहस्यof the life-breath’s seizure/attack (life-affecting force)
प्राणाहस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootप्राणाह (प्रातिपदिक; ‘प्राण’ + ‘आह’ (आह = आहति/आघात/आकर्षण-भाव) समास-आधार)
तृणस्यof grass
तृणस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootतृण (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
पक्षाणाम्of wings / of sides
पक्षाणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
विश्ववारेO all-warding / all-protecting one
विश्ववारे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootविश्ववार (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: ‘विश्व’+‘वार’ = all-protecting/all-warding)
तेyour / of you
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नद्धानि(things) bound / fastened
नद्धानि:
कर्म (यत् ‘वि-चृ’ क्रियायाः) / विशेष्य
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootनह् (धातु) → नद्ध (कृदन्त-भूतकृदन्त/क्त) आधार
विapart, asunder
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चृताम्cut (them) apart!
चृताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootचृ (धातु; ‘to cut, to sever’)
असिyou are
असि:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु; ‘to be’)
Attribution
Rishi: Atharvanic/Āṅgirasa attribution (Anukramaṇī tradition)
Devata: Śālā/Viśvavārā (protective house) and Prāṇa (implicitly safeguarded)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From naming breath-fear to pacified spaciousness.","listener_experience":"A felt opening—air returning—paired with protective reassurance.","intensity":6}