Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 14

Sukta 9

अग्नीषोमावदधुर्या तुरीयासीद् यज्ञस्य पक्षावृषयः कल्पयन्तः । गायत्रीं त्रिष्टुभं जगतीमनुष्टुभं बृहदर्कीं यजमानाय स्वऽराभरन्तीम्

agnīṣómāv adadhur yā turī́yāsīd yajñásya pakṣā́v ṛ́ṣayaḥ kálpayantaḥ | gāyatrī́m triṣṭúbham jágatīm anuṣṭúbham bṛhadarkī́m yajámānāya svàr ā́bharantīm

Agni and Soma set her, who was the Fourth, while seers, disposing, made the Sacrifice’s two wings: Gāyatrī, Triṣṭubh, Jagatī, Anuṣṭubh—great hymn that bringeth heavenly light unto the sacrificer.

अग्नीषोमौAgni and Soma
अग्नीषोमौ:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- + सोम- (समाहार/द्वन्द्व-प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/established
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
याwhich
या:
कर्म (दधुः) / सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तुरीयाthe fourth
तुरीया:
विशेषणम् (या) / कर्म
TypeAdjective
Rootतुरीय- (प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्धः
TypeNoun
Rootयज्ञ- (प्रातिपदिक)
पक्षौ(two) wings/sides
पक्षौ:
कर्तृ (कल्पयन्तः) / उपमान-आश्रय
TypeNoun
Rootपक्ष- (प्रातिपदिक)
ऋषयःthe seers
ऋषयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootऋषि- (प्रातिपदिक)
कल्पयन्तःarranging, fashioning
कल्पयन्तः:
कर्तृ
TypeVerb
Rootकॢप्/कल्प् (धातु) → कल्पय् (णिच्)
गायत्रीम्the Gāyatrī (metre)
गायत्रीम्:
कर्म (आभरन्तीम्) / यजमानाय (सम्प्रदान) प्रति
TypeNoun
Rootगायत्री- (प्रातिपदिक)
त्रिष्टुभम्the Triṣṭubh (metre)
त्रिष्टुभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootत्रिष्टुभ्- (प्रातिपदिक)
जगतीम्the Jagatī (metre)
जगतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजगती- (प्रातिपदिक)
अनुष्टुभम्the Anuṣṭubh (metre)
अनुष्टुभम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअनुष्टुभ्- (प्रातिपदिक)
बृहतीम्the Bṛhatī (metre)
बृहतीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootबृहती- (प्रातिपदिक)
अर्कीम्the Arkī (metre/chant)
अर्कीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्की- (प्रातिपदिक; छन्दो/स्तुति-नाम)
यजमानायfor the sacrificer
यजमानाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootयजमान- (प्रातिपदिक)
स्वःto heaven; heavenward
स्वः:
गति/उपपद-सम्बन्धः (आ-√भृ) / लक्ष्य
TypeIndeclinable
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय/निपात; ‘स्वर्ग/दिवः’)
आभरन्तीम्bringing, bestowing (heavenward)
आभरन्तीम्:
क्रिया/कर्म-विशेषणम् (गायत्रीम्…अर्कीम्)
TypeVerb
Rootआ-√भृ (धातु) → आभर् (वर्तमान-प्रयोगः)

Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution required).

Devata: Agni-Soma; Chandas (meters) as deified powers.

Chandas: Triṣṭubh-like (but content is explicitly about multiple meters; formal scan needed).

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From cosmic crafting (setting the Fourth) → orderly construction (wings/meters) → arrival of radiance (svàr).","listener_experience":"Wonder at sacred engineering; calm uplift and confidence in structured practice.","intensity":6}