Mantra 10

Sukta 8

Sanskrit (Devanagari)

मृत्यवेऽमून् प्र यच्छामि मृत्युपाशैरमी सिताः । मृत्योर्ये अघला दूतास्तेभ्य एनान् प्रति नयामि बद्ध्वा

IAST Transliteration

mṛtyáve ’mū́n prá yacchāmi mṛtyupā́śair amī́ sitā́ḥ | mṛtyór yé aghalā́ dūtā́s tébhya enā́n práti nayāmi baddhvā́

English Translation (Griffith/Whitney)

Unto Death I deliver those yonder: with Death’s nooses are they bound. Death’s evil messengers—unto them I lead these, having bound them fast.

Word by Word

• मृत्यवे: to Death
• मृत्यवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मृत्यु- (प्रातिपदिक)

• अमून्: those (yonder), them
• अमून्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: अदस्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग)

• यच्छामि: I give/hand over, I deliver
• यच्छामि: —
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) + प्र

• मृत्युपाशैः: with death’s nooses/bonds
• मृत्युपाशैः: करण
• Type: Noun
• Root: मृत्यु-पाश- (समास-प्रातिपदिक)

• अमी: those (yonder)
• अमी: कर्तृ (अन्तर्भूत/वर्णनात्मक)
• Type: Pronoun
• Root: अदस्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सिताः: bound, tied
• सिताः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सि (धातु) → सित (कृदन्त, भूतकर्मणि/भूतकालिक कृदन्त)

• मृत्योः: of Death
• मृत्योः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: मृत्यु- (प्रातिपदिक)

• ये: who
• ये: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अघलाः: evil, harmful
• अघलाः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अघल- (प्रातिपदिक)

• दूताः: messengers
• दूताः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: दूत- (प्रातिपदिक)

• तेभ्यः: to them
• तेभ्यः: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एनान्: these (persons/things), them
• एनान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: एतद्/एना- (सर्वनाम-प्रातिपदिक; ‘एना’ एनेषाम् इत्यादि वैदिकप्रयोगः)

• प्रति: back, towards
• प्रति: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• नयामि: I lead, I take
• नयामि: —
• Type: Verb
• Root: नी (धातु) + प्रति

• बद्ध्वा: having bound
• बद्ध्वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: बन्ध् (धातु) → बद्ध्वा (क्त्वान्त अव्यय)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition; specific r̥ṣi uncertain without anukramaṇī.

Devata: Mṛtyu (Death) and his dūtas

Chandas: Anuṣṭubh-like (approx.)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From formal delivery → tightening binding → forced escort to dread agents.","listener_experience":"Chilling inevitability; sense of being seized and marched away.","intensity":9}