Mantra 9
Sukta 6
Sanskrit (Devanagari)
यः कृणोति मृतवत्सामवतोकामिमां स्त्रियम्। तमोषधे त्वं नाशयास्याः कमलमञ्जिवम्
IAST Transliteration
yáḥ kṛṇóti mṛtávatsām ámavatokām imā́ṃ stríyam | tám oṣadhe tváṃ nāśayāsyā́ḥ kámalam añjí vam ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Whoso makes this woman a mother of dead babes, desiring offspring yet unblest—him, O Herb, do thou destroy; from her drive out the kamala and the añjiva.
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
सम्बन्ध/निर्देशक (यः—सः सम्बन्धः) / कर्तृ-निर्देश
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कृणोतिdoes, makes
कृणोति:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
मृतवत्साम्(a woman) whose calf/child is dead; bereaved (of offspring)
मृतवत्साम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (f.)
Rootमृत-वत्सा (प्रातिपदिक; समासः)
अवतोकाम्without offspring; childless
अवतोकाम्:
कर्म (स्त्रियम् विशेषणम्)
TypeAdjective (f.)
Rootअवतोका (प्रातिपदिक; नञ्/अ-उपसर्गयुक्त विशेषण)
इमाम्this
इमाम्:
कर्म (स्त्रियम् विशेषणम्)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्त्रियम्woman
स्त्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओषधेO herb (O medicinal plant)
ओषधे:
सम्बोधन
TypeNoun (voc.)
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नाशयdestroy, drive away
नाशय:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश्/नाशय (धातु: नश्; णिच्-प्रयोगः)
अस्याःof her
अस्याः:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कमलम्lotus (here: lotus-like affliction/mark; lit. lotus)
कमलम्:
कर्म (नाशय—किं?)
TypeNoun
Rootकमल (प्रातिपदिक)
अञ्जिवम्streaked/marked; having ointment/colour (i.e., a marked ‘lotus’ blemish)
अञ्जिवम्:
कर्म (कमलम् विशेषणम्)
TypeAdjective (n.)
Rootअञ्जिव (प्रातिपदिक; विशेषण)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (generic attribution)
Devata: Oṣadhi (Herb, personified) as healing agent
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From grief and frustration (dead offspring) to resolute healing action and hope.","listener_experience":"Supported and strengthened; sorrow is acknowledged, then transformed into determination to heal.","intensity":8}