Mantra 3

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

अनेनेन्द्रो मणिना वृत्रमहन्ननेनासुरान् पराभावयन्मनीषी। अनेनाजयद् द्यावापृथिवी उभे इमे अनेनाजयत् प्रदिशश्चतस्रः

IAST Transliteration

anéneńdro maṇínā vṛtrám ahann anénāsúrān parābhāvayan manīṣī́ | anénājayad dyāvāpṛthivī́ ubhé imé anénājayat pradíśaś cátasraḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

With this amulet Indra smote Vṛtra; with this the wise one routed the Asuras. With this he won these two, Heaven and Earth; with this he won the four quarters of space.

Word by Word

• अनेन: by this
• अनेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एतद्

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मणिना: with a jewel/amulet
• मणिना: करण
• Type: Noun
• Root: मणि (प्रातिपदिक)

• वृत्रम्: Vṛtra
• वृत्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• अहन्: slew
• अहन्: —
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• अनेन: by this
• अनेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एतद्

• असुरान्: the Asuras
• असुरान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)

• पराभावयत्: drove away/defeated
• पराभावयत्: —
• Type: Verb
• Root: पराभावय् (परा-√भू/भावय्; causative stem भावय)

• मनीषी: the wise one
• मनीषी: कर्तृ (विशेषणम् इन्द्रस्य)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मनीषिन् (प्रातिपदिक)

• अनेन: by this
• अनेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एतद्

• अजयत्: conquered
• अजयत्: —
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)

• द्यावापृथिवी: Heaven-and-Earth
• द्यावापृथिवी: कर्म
• Type: Noun (compound)
• Root: द्यावापृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ/दिव् + पृथिवी)

• उभे: both
• उभे: कर्म (द्यावापृथिव्योः विशेषणम्)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमे: these (two)
• इमे: कर्म (उभे इमे = these two)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनेन: by this
• अनेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एतद्

• अजयत्: conquered
• अजयत्: —
• Type: Verb
• Root: जि (धातु)

• प्रदिशः: the directions/quarters
• प्रदिशः: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रदिश् (प्रातिपदिक)

• चतस्रः: four
• चतस्रः: कर्म (प्रदिशां विशेषणम्)
• Type: Numeral (adjectival)
• Root: चतस् (संख्या-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic transmission

Devata: Indra (exemplary victor) and Maṇi as his empowered analogue

Chandas: Triṣṭubh-like (AV mixed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From heroic precedent → widening conquest → total spatial mastery.","listener_experience":"Awe and empowerment; sense of being protected in all directions.","intensity":8}