Mantra 16
Sukta 5
Sanskrit (Devanagari)
अयमिद् वै प्रतीवर्त ओजस्वान् संजयो मणिः । प्रजां धनं च रक्षतु परिपाणः सुमङ्गलः
IAST Transliteration
ayám íd vái pratī-vartá ójasvān saṁjayó maṇíḥ | prajā́ṁ dhánaṁ ca rakṣatu paripā́ṇaḥ sumaṅgaláḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
This, verily, is the turning-back, the strong, the all-conquering amulet: let it guard our offspring and our wealth, an all-around protector, of happiest auspice.
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Kartā
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, surely
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात) अथवा इद्-प्रत्याहार (एव/खलु-अर्थे)
वैverily
वै:
—
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
प्रतीवर्तःa counter-turner; repeller (one who turns back harm)
प्रतीवर्तः:
Kartā (अयम्… प्रतीवर्तः) / विशेष्यः
TypeNoun
Rootप्रति-√वृत् (वर्त्) + घञ् → वर्त; प्रातिपदिकम्: प्रतीवर्त-
ओजस्वान्possessing vigor, powerful
ओजस्वान्:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootओजस् (नपुंसक-प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्/वतुप्-प्रत्यय) → ओजस्वत्
संजयःvictory; one who brings conquest
संजयः:
Kartā (अयम्… संजयः) / विशेष्यः
TypeNoun
Rootसम्-√जि (जि) + अच्/घञ् (भाव/कर्तृ) → संजय- (प्रातिपदिक)
मणिःamulet, jewel (charm-stone)
मणिः:
Kartā (स्तुत्य/उपचार्य-वस्तु) / विशेष्यः
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
प्रजाम्offspring, people
प्रजाम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
धनम्wealth
धनम्:
Karma
TypeNoun
Rootधन (नपुंसक-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
रक्षतुmay (he/it) protect
रक्षतु:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (रक्षँ पालने)
परिपाणःthe all-protecting guardian
परिपाणः:
Kartā (रक्षतु… परिपाणः) / विशेष्यः
TypeNoun
Rootपरि-√पा (पा रक्षणे) + णिच्/घञ्?; प्रातिपदिकम्: परिपाण- (रक्षक-अर्थे)
सुमङ्गलःvery auspicious
सुमङ्गलः:
Kartā-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग) + मङ्गल (प्रातिपदिक) → सुमङ्गल-
Attribution
Rishi: Kāśyapa (traditional)
Devata: Maṇi (as pratīvarta, paripāṇa, sumaṅgala)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Assertion of strength → assurance of victory → gentle safeguarding of what matters.","listener_experience":"Calm protection; warmth toward family; steady confidence.","intensity":5}