Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 2

प्राणेन त्वा द्विपदां चतुष्पदामग्निमिव जातमभि सं धमामि । नमस्ते मृत्यो चक्षुषे नमः प्राणाय तेऽकरम्

prāṇéna tvā dvipádāṃ cátuṣpadām agním iva jātám abhí sáṃ dhamāmi | námas te mṛtyóḥ cákṣuṣe námaḥ prāṇā́ya te ’káram

With breath I breathe upon thee—of bipeds, of quadrupeds—like fire new-born I kindle thee wholly. Homage to thee, O Death, to thine eye; homage have I made to Prāṇa for thee.

प्राणेनwith (the) breath / life-force
प्राणेन:
करण
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
द्विपदाम्of the two-footed (beings)
द्विपदाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootद्विपद् (प्रातिपदिक)
चतुष्पदाम्of the four-footed (beings)
चतुष्पदाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun/Adjective
Rootचतुष्पद् (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
उपमान/कर्म (इव-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
जातम्born, arisen
जातम्:
विशेषण (त्वा/अग्निम्-सम्बद्ध)
TypeParticiple (Adjective)
Root√जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अभिtowards, upon
अभि:
TypePreverb/Indeclinable
Rootअभि
सम्together, completely
सम्:
TypePreverb/Indeclinable
Rootसम्
धमामिI blow / I fan
धमामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√ध्मा (धमति) धातु
नमःobeisance, homage
नमः:
कर्म/भाव (नमस्-क्रिया-निहित)
TypeNoun (indeclinable-like usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृत्योO Death
मृत्यो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
चक्षुषेto the eye / for sight
चक्षुषे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
नमःobeisance
नमः:
कर्म/भाव
TypeNoun (indeclinable-like usage)
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
प्राणायto (the) breath / life-force
प्राणाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
तेto you
ते:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अकरम्I made / I have done
अकरम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करोति) धातु

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Prāṇa; Mṛtyu (as power to be appeased); Agni as simile

Chandas: Triṣṭubh-like (Atharvanic irregularities)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From urgent rekindling to solemn reconciliation with mortality and steadying reverence.","listener_experience":"Awe at life returning; calm confidence after the homage formula.","intensity":7}