Mantra 4

Sukta 70

Sanskrit (Devanagari)

अपाञ्चौ त उभौ बाहू अपि नह्याम्यास्यऽम्। अग्नेर्देवस्य मन्युना तेन तेऽवधिषं हविः

IAST Transliteration

apā́ñcau te ubháu bāhū́ ápi nahyāmy asyám | agnér devásya manyúnā ténā te ’vádhiṣaṃ havíḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Backward I turn and bind both thine arms upon this man. With the wrath of Agni the God—therewith have I smitten thee; thy oblation is struck down.

Word by Word

• अपाञ्चौ: turned away/backward
• अपाञ्चौ: विशेषण (उभौ बाहू इति विशेष्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: अपाञ्च (प्रातिपदिक; अप + अञ्च् ‘to turn’ से निष्पन्न विशेषण)

• ते: of you / your
• ते: सम्बन्ध (बाहू = ‘thy arms’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उभौ: both
• उभौ: विशेषण (बाहू)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)

• बाहू: arms
• बाहू: कर्म (नह्यामि—‘I bind (your) arms’)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)

• अपि: also; moreover
• अपि: सम्बन्ध/उपपद (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि

• नह्यामि: I bind / I tie
• नह्यामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नह् (धातु; ‘to bind, tie’)

• अस्यम्: this (one/thing)
• अस्यम्: कर्म (अवधिषम्—‘I struck/ slew this’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्नेः: of Agni
• अग्नेः: सम्बन्ध (देवस्य मन्युना—‘by the wrath of Agni, the god’)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• देवस्य: of the god
• देवस्य: सम्बन्ध (अग्नेः के विशेषणरूपेण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• मन्युना: with wrath / by anger
• मन्युना: करण
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• तेन: with that
• तेन: करण (मन्युना इत्यस्य अनुवादकः—‘with that’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: for you / to you
• ते: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अवधिषम्: I struck down / I slew
• अवधिषम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वध् (धातु; ‘to strike, slay’) + अव (उपसर्ग)

• हविः: oblation; offering
• हविः: कर्म (अवधिषम्—‘I struck (as) an oblation/with oblation’; पद्ये अर्थसन्दिग्धता)
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (not specified in supplied excerpt)

Devata: Agni (as wrathful enforcer); the act of binding as operative power

Chandas: Triṣṭubh-like / mixed (abhicāra cadence)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"Restraint (binding) → righteous heat (manyu) → final incapacitation (havis struck).","listener_experience":"Sense of control, firm containment, protective fierceness.","intensity":9}