Mantra 2
Sukta 61
Sanskrit (Devanagari)
अग्ने तपस्तप्यामह उप तप्यामहे तपः । श्रुतानि शृण्वन्तो वयमायुष्मन्तः सुमेधसः
IAST Transliteration
agné tápaḥ tapyā́maha úpa tapyā́mahe tápaḥ | śrutā́ni śṛṇvánto vayám āyuṣmántaḥ sumédhasaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
O Agni, tapas we practise; we further heat up tapas. Hearing the sacred things, may we be long-lived and of good understanding.
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तपःausterity, heat, sacred ardour
तपः:
कर्म
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
तप्यामहेwe practise/undergo (austerity); we heat/discipline ourselves
तप्यामहे:
(क्रिया) — कर्ता: वयम्
TypeVerb
Root√तप् (भ्वादि) — ‘तप्’
उपnear, towards; intensively (as preverb)
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
तप्यामहेwe practise (it) further/earnestly
तप्यामहे:
(क्रिया) — कर्ता: वयम्
TypeVerb
Root√तप् (भ्वादि) — ‘तप्’
तपःausterity, sacred heat
तपः:
कर्म
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
श्रुतानिthings heard/learned; teachings
श्रुतानि:
कर्ता (श्रृण्वन्तः इत्यस्य कर्म/विषय-रूपेण अपि; वाक्ये ‘श्रुतानि’ = ‘श्रवणीयानि/श्रुतवस्तूनि’)
TypeNoun (Kṛdanta used substantively)
Root√श्रु → श्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक; भूतकृत्/कृत)
शृण्वन्तःhearing, listening
शृण्वन्तः:
कर्ता
TypeAdjective/Participle
Root√श्रु (शृणोति) → शृण्वत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
वयम्we
वयम्:
कर्ता
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आयुष्मन्तःpossessing long life; long-lived
आयुष्मन्तः:
कर्ता (वयम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootआयुष्मन्त् (प्रातिपदिक)
सुमेधसःof good intelligence; wise
सुमेधसः:
कर्ता (वयम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसुमेधस् (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (specific r̥ṣi not supplied in the input)
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh (likely)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From deliberate exertion (tapas) to calm confidence in longevity and understanding.","listener_experience":"Quiet strengthening; clarity; readiness to learn and endure.","intensity":4}