Mantra 1

Sukta 14

Sanskrit (Devanagari)

सविता अभि त्यं देवं सवितारमोण्योः कविक्रतुम्। अर्चामि सत्यसवं रत्नधामभि प्रियं मतिम्

IAST Transliteration

savitā́ abhí tyáṃ deváṃ savitā́ram oṇyóḥ kavíkratum | árcāmi satyásavaṃ ratnadhā́m abhí priyáṃ matím

English Translation (Griffith/Whitney)

Unto that god Savitar, the Impeller, in his twofold station, of seerly purpose, I sing: the true-inspirer, treasure-housed, toward him I set my dear intent.

Word by Word

• सविता: Savitar (the impeller deity)
• सविता: सम्बोधन/कर्तृ (स्तुत्य-देवता)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: कर्म-प्रवृत्तिनिमित्त (दिशा/अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• त्यम्: that (him)
• त्यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवम्: the god, divine
• देवम्: कर्म (त्यम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सवितारम्: Savitar
• सवितारम्: कर्म (अर्चामि का)
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• अरण्योः: of the two forests/wildernesses
• अरण्योः: सम्बन्ध (genitive: ‘of the two wildernesses/forests’)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)

• कविक्रतुम्: whose resolve is that of a seer; seer-willed
• कविक्रतुम्: कर्म (सवितारम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: कवि-क्रतु (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय/तत्पुरुष)

• अर्चामि: I praise, I hymn
• अर्चामि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)

• सत्यसवम्: of true impulsion/true begetting
• सत्यसवम्: कर्म (सवितारम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-सव (समास-प्रातिपदिक; कर्मधारय)

• रत्नधाम: having treasure as abode; treasure-homed
• रत्नधाम: कर्म (सवितारम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: रत्न-धामन् (समास-प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-भाव)

• अभि: towards, unto
• अभि: कर्म-प्रवृत्तिनिमित्त (अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• प्रियम्: dear, beloved
• प्रियम्: कर्म (मतिम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• मतिम्: thought, intention, devotion
• मतिम्: कर्म (अर्चामि/अभि का)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally Savitar-hymn seers (RV parallels suggest a learned, RV-derived stratum; exact AV anukramaṇī attribution to be checked)

Devata: Savitar

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type cadence is possible; confirm by syllable count in critical edition (this verse is not a simple anuṣṭubh).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Reverent praise → alignment of intent → quiet confidence","listener_experience":"A clear, uplifted mind; sense of auspicious beginning and guided momentum.","intensity":4}