Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 115

एकशतं लक्ष्म्यो३मर्त्यस्य साकं तन्वाऽजनुषोऽधि जाताः । तासां पापिष्ठा निरितः प्र हिण्मः शिवा अस्मभ्यं जातवेदो नि यच्छ

ékaśataṃ lakṣmyò martyásya sā́kaṃ tanvā́ janúṣo’dhí jātā́ḥ | tāsā́ṃ pā́piṣṭhā níritáḥ prá hiṇmaḥ śivā́ asmábhyaṃ jātavedo ní yaccha ||

A hundred are the Lakṣmīs of a mortal, born together with the body, from birth, set upon him. The most evil of them, from Nirrti, forth do we drive away; the kindly ones, O Jātavedas, do thou establish fast for us.

एकशतम्one hundred
एकशतम्:
विशेषण (लक्ष्म्यः इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective (numeral)
Rootएक-शत (संख्या-प्रातिपदिक) अथवा समास: एक + शतम्
लक्ष्म्यः(the) Lakṣmīs; fortunes/prosperities
लक्ष्म्यः:
कर्तृ (जाताः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootलक्ष्मी (प्रातिपदिक)
मर्त्यस्यof a mortal
मर्त्यस्य:
सम्बन्ध (लक्ष्म्यः—whose)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
साकम्together (with)
साकम्:
सह (सहकारक-अर्थे; तन्‍वा सह)
TypeIndeclinable
Rootसाकम् (अव्यय)
तन्वाwith the body; with oneself
तन्वा:
करण/सह (साकम् इत्यनेन सह—‘with the body/self’)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
अजनुषःfrom birth
अजनुषः:
अपादान (origin: from birth)
TypeIndeclinable
Rootअजनुष् (अव्यय/निपात; ‘from birth’)
अधिupon; over
अधि:
अधिकारण/उपपद (जा॒ताः इत्यस्य—‘upon/over’)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
जाताःborn; arisen
जाताः:
कर्तृ-विशेषण (लक्ष्म्यः—‘born/produced’)
TypeVerb (participial)
Root√जन् (जायते) → जात (क्त-प्रत्यय)
तासाम्of those
तासाम्:
सम्बन्ध (of those)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पापिष्ठाthe most evil (one)
पापिष्ठा:
कर्म (निरितः प्रहिण्मः—that which is to be driven away)
TypeAdjective
Rootपाप (प्रातिपदिक) + इष्ठ (तमप्/इष्ठ-प्रत्यय; superlative)
निरितःfrom Nirṛti; from misfortune/ruin
निरितः:
अपादान (from Nirṛti/misfortune)
TypeNoun
Rootनिरिति (प्रातिपदिक; ‘misfortune, destruction, evil power’)
प्रforth; away
प्र:
क्रियाविशेषण (hiṇmas इत्यस्य—forth/away)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
हिण्मःwe drive away; we send off
हिण्मः:
क्रिया (मुख्या)
TypeVerb
Root√हिण्/√हिण्म् (प्रहिण्मः = ‘we drive/send away’; धातु-परम्परा: √हिण् ‘to impel/drive’)
शिवाःauspicious; kindly
शिवाः:
कर्तृ-विशेषण (लक्ष्म्यः—auspicious)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
अस्मभ्यम्to/for us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान (for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जातवेदःO Jātavedas (Agni; knower of births)
जातवेदः:
सम्बोधन (addressed deity)
TypeNoun (vocative)
Rootजातवेदस् (प्रातिपदिक; अग्नि/देवता-नाम)
निdown; in; firmly
नि:
क्रियाविशेषण (यच्छ इत्यस्य—down/into, firmly)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
यच्छgrant; bestow; hold (for us)
यच्छ:
क्रिया (आज्ञा/प्रार्थना)
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति ‘to restrain/hold; to grant/assign’)

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Agni Jātavedas; Nirrti as the source-domain of the expelled portion

Chandas: Triṣṭubh-like (to be confirmed by syllable count in a critical edition)

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From sober recognition of mixed conditions → forceful driving out of the worst → calm settling into established auspiciousness.","listener_experience":"Empowerment through discernment; relief in feeling ‘the good is secured’.","intensity":7}