Mantra 2

Sukta 77

Sanskrit (Devanagari)

य उदानट् परायणं य उदानण् न्यायनम्। आवर्तनं निवर्तनं यो गोपा अपि तं हुवे

IAST Transliteration

yá udānáṭ parā́yaṇaṃ yá udānáṇ nyā́yanam | āvártanam nivártanam yó gopā́ ápi táṃ húve ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Him who hath driven forth the going-away, him who hath led aright the home-leading; the turning-back, the repelling—him, the Guardian too, do I invoke.

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः … सः) — कर्तृपदस्य निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उदानट्: went forth / wandered out
• उदानट्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद् + अट् (धातु: अट् ‘गमन/भ्रमण’)

• परायणम्: a going away; departure
• परायणम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: परायण (प्रातिपदिक) < पर + अयन (√इ ‘गमन’)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः … सः) — कर्तृपदस्य निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उदानण्: went out / proceeded
• उदानण्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उद् + अण् (धातु: अण्/अन् ‘गमन/प्रापण’—वैदिक-रूप)

• न्यायनम्: a going back/in; return
• न्यायनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: न्यायन (प्रातिपदिक) < नि + अयन (√इ ‘गमन’)

• आवर्तनम्: turning back; coming around
• आवर्तनम्: कर्म (समाहार-रूपेण) / विधेय-विशेषण
• Type: Noun
• Root: आवर्तन (प्रातिपदिक) < आ + √वृत् ‘वर्तने/परिवर्तने’

• निवर्तनम्: turning back; cessation/return
• निवर्तनम्: कर्म (समाहार-रूपेण) / विधेय-विशेषण
• Type: Noun
• Root: निवर्तन (प्रातिपदिक) < नि + √वृत् ‘वर्तने/निवृत्तौ’

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः … तं) — कर्तृपदस्य निर्देशः
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गोपाः: protector; herdsman/guardian
• गोपाः: कर्तृ (यः … गोपाः) — ‘रक्षकः’
• Type: Noun
• Root: गोप (प्रातिपदिक) < गो + पा (√पा ‘पालने’)

• अपि: also; even
• अपि: सम्बन्ध/समुच्चय-निपात (emphasis: ‘also/even’)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात/अव्यय)

• तम्: him
• तम्: कर्म (हुवे इत्यस्य) / यं-तं सम्बन्धः
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हुवे: I invoke / I call
• हुवे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √हू (ह्वे) ‘आह्वाने’

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (r̥ṣi not specified in the provided excerpt; to be resolved from AVŚ anukramaṇī).

Devata: A protective ‘guardian’ power (gopā/rakṣitṛ), functionally aligned with Agni/Jātavedas in the following verse-context.

Chandas: Anuṣṭubh (likely; to be confirmed by full hymn metrical scan).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From recognition of loss-risk to confident summoning of the returner/repeller.","listener_experience":"Strength, orientation, and relief—‘things are coming back into place.’","intensity":6}