Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 72

यथा पसस्तायादरं वातेन स्थूलभं कृतम्। यावत् परस्वतः पसस्तावत् ते वर्धतां पसः

yáthā pásas tāyā́d aráṃ vā́tena sthūlabháṃ kr̥tám | yā́vat párasvataḥ pásas tā́vat te vardhatāṃ pásoḥ

As the virile member is stretched to sufficiency, made stout by the wind—so far as it surpasseth measure, so far let thy member increase.

यथाjust as / in the manner that
यथा:
Adhikaraṇa (प्रकार/उपमान-निर्देश)‏
TypeIndeclinable
Rootयथा (avyaya-prātipadika)
पसःa noose; snare; bond
पसः:
Karma (कृतम् इत्यस्य) / (उपमान-वस्तु)
TypeNoun
Rootपस् (prātipadika: पस्-)
तायात्from (its) approach/coming
तायात्:
Apādāna
TypeNoun (abstract/action) / Kṛdanta
Rootया (dhātu) + ता (kṛt: तृच्/ताच्-प्रत्ययः; ‘ताय’ = going/coming) → तायात्
अदरम्loose; slack; not tight
अदरम्:
Karma (कृतम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअदर (prātipadika)
वातेनby the wind
वातेन:
Karaṇa
TypeNoun
Rootवात (prātipadika)
स्थूलभम्thick; bulky; coarse
स्थूलभम्:
Karma (कृतम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्थूलभ (prātipadika; स्थूल + भ)
कृतम्made; rendered
कृतम्:
(मुख्यवाक्ये) विधेय/विशेषण-रूपेण; ‘पसः’ इत्यस्य
TypeVerb-derived participle
Rootकृ (dhātu) + क्त (kṛdanta: past passive participle)
यावत्as much as; to the extent that
यावत्:
Adhikaraṇa (परिमाण-निर्देश)‏
TypeIndeclinable
Rootयावत् (avyaya-prātipadika)
परःthe farther/other (one)
परः:
Kartā (अस्ति/भवति इत्यर्थे गम्यः) / (तुल्य-निर्देशे)‏
TypeAdjective
Rootपर (prātipadika)
स्वतःfrom oneself; on one’s own side
स्वतः:
Adhikaraṇa (स्रोत/पक्ष-निर्देश)‏
TypeIndeclinable
Rootस्व (prātipadika) + तस् (tasil-avyaya)
पसःnoose; bond
पसः:
Karma (वर्धताम् इत्यस्य विषयः) / (तुल्य-निर्देश)‏
TypeNoun
Rootपस् (prātipadika: पस्-)
तावत्so much; to that extent
तावत्:
Adhikaraṇa (परिमाण-समता)‏
TypeIndeclinable
Rootतावत् (avyaya-prātipadika)
तेof you / to you
ते:
सम्बन्ध (genitive: ‘of you/your’) / Sampradāna (if taken as dat.)
TypePronoun
Rootत्वद् (sarvanāman)
वर्धताम्let (them/it) grow; increase
वर्धताम्:
(आशीर्वाद/विधि) क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (dhātu)
पसःthe noose(s); bond(s)
पसः:
Kartā (वर्धताम् इत्यस्य)‏
TypeNoun
Rootपस् (prātipadika: पस्-)

Rishi: Atharvanic tradition (to be filled from Anukramaṇī).

Devata: Vāta (vital wind) / generative potency

Chandas: To be verified (likely Anuṣṭubh).

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shringara","emotional_arc":"From descriptive physiology to triumphant increase.","listener_experience":"Energized confidence; a sense of swelling strength without panic.","intensity":6}