Mantra 1
Sukta 60
Sanskrit (Devanagari)
पतिलाभः। अयमा यात्यर्यमा पुरस्ताद् विषितस्तुपः । अस्या इचछन्नग्रुवै पतिमुत जायामजानये
IAST Transliteration
ayám ā́ yāty aryamā́ purástād víṣita-stupaḥ | asyā́ icchán ágruvai pátiṃ ut jāyā́m ajánaye
English Translation (Griffith/Whitney)
Here comes Aryaman in front, with praise well-ordered; desiring for this maiden a husband, and a wifehood, for the begetting of offspring.
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आtowards, up to
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
यातिgoes, proceeds
याति:
—
TypeVerb
Rootया (धातु)
अर्यमाAryaman (a deity)
अर्यमा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअर्यमा (देवनाम-प्रातिपदिक)
पुरस्तात्in front, from the front
पुरस्तात्:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootपुरस् + तात् (अव्ययीभाव/निपात)
विषितःimpelled, commissioned, sent forth
विषितः:
कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवि + षि (धातु) → विषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
स्तुपःpraiser, one who chants praise
स्तुपः:
कर्तृ (अर्यमणः विशेषण/सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootस्तुप् (प्रातिपदिक; ‘स्तुप’ = स्तोता/स्तुतिकर्ता) अथवा √स्तु (धातु) से निष्पन्न
अस्याःof this (woman), her
अस्याः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इच्छन्desiring
इच्छन्:
कर्तृ (अर्यमणः विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootइष्/इच्छ् (धातु) → इच्छन्त् (वर्तमान कृदन्त)
अग्रुवैto the foremost/leading (one)
अग्रुवै:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootअग्रु (प्रातिपदिक; वैदिक ‘अग्रु’ = अग्रगामी/प्रथम/श्रेष्ठ)
पतिम्husband
पतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
उतand also, moreover
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
जायाम्wife
जायाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजाया (प्रातिपदिक)
अजानयेto the unborn/unknown one (Vedic epithet; contextually: to one not yet born / not yet known)
अजानये:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective (Vedic)
Rootअ + जनि/जन् (धातु) → अजानि (कृदन्त/नाम) / ‘अजानय’ (प्रातिपदिक) (वैदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (hymn for pati-lābha)
Devata: Aryaman
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Hopeful anticipation → dignified assurance of rightful union and continuity.","listener_experience":"Uplift, confidence, and a sense of being guided toward a fitting partner.","intensity":4}