Mantra 3
Sukta 142
Sanskrit (Devanagari)
अक्षितास्त उपसदोऽक्षिताः सन्तु राशयः । पृणन्तो अक्षिताः सन्त्वत्तारः सन्त्वक्षिताः
IAST Transliteration
ákṣitās te upasádo ’kṣitā́ḥ santu rāśáyaḥ | pṛṇánto ákṣitā́ḥ santu ’ttā́raḥ santu ákṣitā́ḥ |
English Translation (Griffith/Whitney)
Unwasting be thy visitants; unwasting let the heaps be. Unwasting be the fillers; unwasting let the eaters be.
Word by Word
अक्षि॑ताःunperishing, undiminished
अक्षि॑ताः:
विशेषण (सम्बन्ध) — ‘उपसदः’ का विशेषण
TypeAdjective
Rootअक्षि॑त (प्रातिपदिक; a- + क्षि (धातु ‘क्षि’ = क्षय/क्षीण होना) से निष्पन्न) अथवा ‘क्षि’ (क्षय) से क्त-प्रत्यय; अर्थ ‘अक्षय/अविनाशी/अक्षीण’
तेthey, those
ते:
कर्तृ (सन्तु का कर्ता) / विषय-निर्देशक
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उपसदःthe upasad-offerings/rites (preliminary sacrificial sessions)
उपसदः:
कर्तृ (सन्तु का कर्ता; ‘ते’ के साथ) अथवा विषय
TypeNoun
Rootउपसद् (प्रातिपदिक; उप- + सद् ‘बैठना/उपसर्गेण समीप-आसन’ → ‘उपसद्’ = उपसद्-यज्ञकर्म/उपसद्-आहुतयः/उपसद्-क्रियाः)
अक्षि॑ताःundiminished
अक्षि॑ताः:
विधेय-विशेषण (सन्तु के साथ) — ‘उपसदः’ के लिए
TypeAdjective
Rootअक्षि॑त (प्रातिपदिक)
सन्तुlet (them) be
सन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
राशयःheaps, piles, stores
राशयः:
कर्तृ (सन्तु का कर्ता) / विषय
TypeNoun
Rootराशि (प्रातिपदिक)
पृणन्तःfilling, satisfying, replenishing
पृणन्तः:
कर्तृ-विशेषण (अत्तारः का) / सहायक-विधेय
TypeAdjective/Participle
Rootपॄ (धातु ‘पूरणे’ = भरना/तृप्त करना) → शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त)
अक्षि॑ताःundiminished
अक्षि॑ताः:
विधेय-विशेषण (सन्तु के साथ) — ‘अत्तारः’ के लिए
TypeAdjective
Rootअक्षि॑त (प्रातिपदिक)
सन्तुlet (them) be
सन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अत्तारःeaters, consumers (those who partake)
अत्तारः:
कर्तृ (सन्तु का कर्ता) / विषय
TypeNoun
Rootअत्तृ (प्रातिपदिक; √अद् ‘भक्षणे’ से तृ-प्रत्यय: अत्तृ = eater/consumer)
सन्तुlet (them) be
सन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
अक्षि॑ताःundiminished, inexhaustible
अक्षि॑ताः:
विधेय-विशेषण (सन्तु के साथ) — ‘अत्तारः’ के लिए (पुनरुक्ति-बल) अथवा समस्त-वाक्य-आशीर्वाद
TypeAdjective
Rootअक्षि॑त (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī attribution not supplied in input)
Devata: Akṣiti (Non-wasting abundance) / Yava as its substrate
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From potential anxiety about depletion to calm assurance of stability.","listener_experience":"A settling, reassuring ‘household-safety’ feeling—like sealing jars or closing a granary door with blessing.","intensity":3}