Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 140

व्रीहिमत्तं यवमत्तमथो माषमथो तिलम्। एष वां भागो निहितो रत्नधेयाय दन्तौ मा हिंसिष्टं पितरं मातरं च

vrī́himattaṃ yávamattaṃ átho mā́ṣam átho tílam | eṣá vā́ṃ bhā́go níhito ratnadhéyāya dantau mā́ hiṃsiṣṭaṃ pitáraṃ mātáraṃ ca ||

Rice-laden, barley-laden, and also beans, and also sesame—this is your portion here laid down for treasure’s bestowal. O ye two Teeth, harm not the father, harm not the mother also.

व्रीहिमत्तम्(share) richest in rice
व्रीहिमत्तम्:
Karma (उपादेय/प्रदत्त-भोग्यवस्तु) — ‘एषः भागः’ इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootव्रीहि (प्रातिपदिक) + -मत् (तद्धित, ‘युक्त/सम्पन्न’)
यवमत्तम्richest in barley
यवमत्तम्:
Karma — ‘भागः’ इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective
Rootयव (प्रातिपदिक) + -मत् (तद्धित)
अथोand also
अथो:
— (समुच्चय/अनुक्रम-निर्देशक)
TypeIndeclinable
Rootअथो (निपात) < अथ + उ
माषम्black gram (māṣa)
माषम्:
Karma — ‘भागः’ इत्यस्य अन्तर्भूत-भोग्यवस्तु
TypeNoun
Rootमाष (प्रातिपदिक)
अथोand also
अथो:
TypeIndeclinable
Rootअथो (निपात)
तिलम्sesame
तिलम्:
Karma — ‘भागः’ इत्यस्य अन्तर्भूत-भोग्यवस्तु
TypeNoun
Rootतिल (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
Kartā (निहितः इत्यस्य) / विषयः
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्for you two / of you two
वाम्:
Sampradāna (लाभार्थ-द्विवचन) — ‘युवयोः (दन्तयोः) कृते’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
भागःshare, portion
भागः:
Kartā (निहितः) / विषयः
TypeNoun
Rootभाग (प्रातिपदिक)
निहितःplaced, deposited
निहितः:
— (भागः इत्यस्य विधेय-विशेषणम्)
TypeVerb (past passive participle)
Rootनि-धा (धातु) → निहित (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः)
रत्नधेयायfor treasure-keeping / for wealth
रत्नधेयाय:
Sampradāna/प्रयोजन (अर्थे चतुर्थी) — ‘रत्न-निधये/धन-स्थापनाय’
TypeNoun (purpose dative)
Rootरत्नधेय (प्रातिपदिक; रत्न + धेय ‘निधेय/धारणीय’)
दन्तौ(O) two teeth
दन्तौ:
Kartā (मा हिंसिष्टम् इत्यस्य) — सम्बोधनार्थे अपि (हे दन्तौ) भावः
TypeNoun
Rootदन्त (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
— (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
हिंसिष्टम्harm (you two)
हिंसिष्टम्:
क्रिया; कर्ता = दन्तौ
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु) — लोट्, मध्यमपुरुष, द्विवचन
पितरम्father
पितरम्:
Karma (हिंसिष्टम् इत्यस्य) — हिंसनीयः
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
माdo not
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (हिंसिष्टम् इत्यस्य) — हिंसनीया
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
and
:
— (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (समुच्चय-अव्यय)

Rishi: Atharvanic tradition (household seer not individually specified in many Anukramaṇī notices for such domestic charms)

Devata: Dantau (the two Teeth, personified); secondarily prosperity (ratna) as desired result

Chandas: Anuṣṭubh (predominant domestic charm meter)

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From pragmatic offering to gentle command; ends in protective tenderness toward parents and child.","listener_experience":"Caregivers feel soothed and empowered; the child’s transition is framed as auspicious rather than alarming.","intensity":3}