Mantra 1
Sukta 115
Sanskrit (Devanagari)
पापमोचनम्। यद् विद्वांसो यदविद्वांस एनांसि चकृमा वयम्। यूयं नस्तस्मान्मुञ्चत विश्वे देवाः सजोषसः
IAST Transliteration
pā́pamócanam | yád vidvā́ṃso yád ávidvāṃsa énāṃsi cakṛmā́ vayám | yūyáṃ nas tásmān muñcata víśve devā́ḥ sajóṣasaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
A Loosening from Evil. What sins we have committed, whether knowingly or unknowingly—therefrom do ye release us, O all ye Gods, in one accord and gracious unanimity.
Word by Word
पापमोचनम्sin-removal; release from sin
पापमोचनम्:
कर्म (स्तुत्य/प्रार्थ्य-वस्तु) अथवा विधेय-नाम
TypeNoun
Rootपापमोचन (प्रातिपदिक; पाप + मोचन) अथवा मोचन (कृदन्त, √मुच्)
यत्whatever; that which
यत्:
कर्म (यद्-उपपदेन ‘एनांसि’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विद्वांसःthe knowing ones; the wise
विद्वांसः:
कर्तृ (चकृमा इत्यस्य)
TypeNoun (agentive participle used substantively)
Rootविद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘जान’ + वस्)
यत्whatever; that which
यत्:
कर्म (यद्-उपपदेन ‘एनांसि’ इत्यस्य विशेषण-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अविद्वांसःthe unknowing; the ignorant
अविद्वांसः:
कर्तृ (चकृमा इत्यस्य)
TypeNoun (agentive participle used substantively)
Rootअविद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; अ- + विद्वस्)
एनांसिsins; offenses
एनांसि:
कर्म (चकृमा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootएनस् (प्रातिपदिक)
चकृमाwe have done; we committed
चकृमा:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ (चकृमा इत्यस्य; विद्वांसः/अविद्वांसः इत्यस्य सह-अधिकारः)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यूयम्you (all)
यूयम्:
कर्तृ (मुञ्चत इत्यस्य)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःus; for us
नः:
सम्प्रदान (मुञ्चत—‘us’ as beneficiary/recipient of release)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तस्मात्from that; from it
तस्मात्:
अपादान (यतः—‘from that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मुञ्चतrelease; set free
मुञ्चत:
क्रिया
TypeVerb
Root√मुच् (मोचने)
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ (मुञ्चत इत्यस्य; देवाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
देवाःgods
देवाः:
कर्तृ (मुञ्चत इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
सजोषसःin concord; favorably disposed; of one accord
सजोषसः:
विशेषण (देवाः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसजोषस् (प्रातिपदिक; स- + जोषस् ‘सन्तोष/अनुकूलता/सहभाव’)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (not specified in input)
Devata: Viśve Devāḥ
Chandas: Anuṣṭubh (probable; not metrically verified here)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"karuna","emotional_arc":"From burdened acknowledgment → inclusive confession → unanimous grace and release.","listener_experience":"Lightness, moral reset, renewed belonging.","intensity":5}