Previous Mantra

Mantra 17

Sukta 30

अयं लोकः प्रियतमो देवानामपराजितः । यस्मै त्वमिह मृत्यवे दिष्टः पुरुष जज्ञिषे। स च त्वानु ह्वयामसि मा पुरा जरसो मृथाः

ayáṃ lokáḥ priyátamo devā́nām ápa-rājitaḥ | yásmai tvám ihá mṛtyáve diṣṭáḥ púruṣa jajñiṣé | sá ca tvā́nu hvayāmasi mā́ purā́ járaso mṛthāḥ

This world is dearest to the Gods, unconquered. For whom thou wast here appointed unto Death, O man, thou wast born: and him we call thee back from; die not before old age.

अयम्this
अयम्:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लोकःworld; realm
लोकः:
Kartā (अस्ति/भवति इति अव्यक्त-क्रियायाः)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
प्रियतमःmost dear
प्रियतमः:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypeAdjective
Rootप्रियतम (प्रातिपदिक; प्रिय + तमप्)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अपराजितःunconquered; undefeated
अपराजितः:
विशेषणम् (लोकस्य)
TypeAdjective
Rootअपराजित (प्रातिपदिक; नञ् + पराजित)
यस्मैfor whom
यस्मै:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
मृत्यवेto Death
मृत्यवे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
दिष्टःappointed; destined
दिष्टः:
कर्मणि-प्रयोगे कर्तृ-सम्बन्धः (त्वम्—‘appointed/assigned’)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootदिश् (धातु) → दिष्ट (कृदन्त; भूतकर्मणि/कृत-प्रत्ययः)
पुरुषO man
पुरुष:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
जज्ञिषेyou have been born; you are born
जज्ञिषे:
क्रिया
TypeVerb
Rootजन् (धातु) → जज्ञिषे (लिट्/परिप्रास; आत्मनेपदम्)
सःhe; that (one)
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनुafter; along; in accordance
अनु:
क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
ह्वयामसिwe call; we invoke
ह्वयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootह्वे/ह्वा (धातु ‘to call’) → ह्वयामसि
माdo not
मा:
निषेध
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
पुराbefore; too soon
पुरा:
कालाधिकरणम्
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
जरसःof old age; of decay
जरसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजरस् (प्रातिपदिक)
मृथाःmay you not die
मृथाः:
क्रिया
TypeVerb
Rootमृ (धातु ‘to die’) → मृथाः

Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)

Devata: Āyus / the Loka of the living; Death (Mṛtyu) as adversary

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-like expansion possible (text-length suggests non-anuṣṭubh; edition-dependent)

{"primary_rasa":"karuna","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From tender concern and urgency to courageous refusal of premature death, ending in reassurance.","listener_experience":"Feeling ‘called back’ and held by community and cosmos; fear softens into determination.","intensity":8}