Mantra 9
Sukta 21
Sanskrit (Devanagari)
ज्याघोषा दुन्दुभयो भि क्रोशन्तु या दिशः । सेनाः पराजिता यतीरमित्राणामनीकशः
IAST Transliteration
jyāghōṣā́ dundúbhayo ’bhí krōśantu yā́ díśaḥ | sēnā́ḥ parājítā yatī́r amítrāṇām anīkáśaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Let bowstring-twangs and war-drums cry aloud against whatever quarters: the armies of the foes—defeated—going forth (in rout), troop by troop.
Word by Word
ज्याघोषाःbow-twangs / bow-sounds
ज्याघोषाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootज्याघोष (प्रातिपदिक; ज्याघोष = धनुष्टङ्कार/धनुर्ध्वनि)
दुन्दुभयःdrums
दुन्दुभयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
अभिtowards, against; loudly/over
अभि:
—
TypeIndeclinable
Rootअभि
क्रोशन्तुlet (them) cry out / resound
क्रोशन्तु:
—
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
याःwhich
याः:
कर्तृ (सम्बन्धः: दिशः) / विशेषणम्
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिशःdirections, quarters
दिशः:
कर्तृ (क्रोशन्तु इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक; दिशा)
सेनाःarmies
सेनाः:
कर्तृ (अध्याहृत-भवन्ति/सन्ति इत्यस्य) / विषयः
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
पराजिताःdefeated
पराजिताः:
—
TypeAdjective
Rootपराजित (कृदन्त-प्रातिपदिक; परा+जि → पराजित, क्त)
यतीःthe ascetics / strivers
यतीः:
कर्म (अध्याहृत-हन्ति/जयति इत्यादि क्रियायाः) / लक्ष्यः
TypeNoun
Rootयति (प्रातिपदिक)
अमित्राणाम्of the enemies
अमित्राणाम्:
सम्बन्ध (अनीकशः इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
अनीकशःin battle-fronts / troop by troop; in ranks
अनीकशः:
—
TypeIndeclinable
Rootअनीकशस् (अव्ययीभाव/तद्धित-प्रातिपदिक; अनीक = सैन्यमुख/दल, शस् = ‘-wise’)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition
Devata: Martial sound-powers (dundubhi, jyāghoṣa) as operative agents
Chandas: Anuṣṭubh (approximate)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From summoning sharp sounds → to the image of enemies already fleeing.","listener_experience":"Heightened alertness and aggressive protection; sense of space being seized and cleared.","intensity":9}