Mantra 5
Sukta 14
Sanskrit (Devanagari)
कृत्याः सन्तु कृत्याकृते शपथः शपथीयते। सुखो रथ इव वर्ततां कृत्या कृत्याकृतं पुनः
IAST Transliteration
kṛtyā́ḥ santu kṛtyā́kṛte śapáthaḥ śapathīyáte | súkho rátha iva vartatāṃ kṛtyā́ kṛtyā́kṛtaṃ púnaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
Let Kṛtyās be for the Kṛtyā-maker; let the oath-curse bind him who adjures. Smooth as a chariot let the Kṛtyā roll back again upon the worker of the Kṛtyā.
Word by Word
कृत्याःwitchcrafts/evil charms (kṛtyā-s)
कृत्याः:
कर्तृ (आशीर्लिङ्ग-क्रियायाः कर्तृ/विषयः)
TypeNoun
Rootकृत्या (प्रातिपदिक; √कृ + यत्/यā-प्रत्यय, ‘कृत्या’ = कृत-कार्य-स्वरूपा/अभिचार-क्रिया)
सन्तुlet (them) be / may (they) become
सन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भू/अस्)
कृत्या-कृतेfor the doer/agent of the kṛtyā (the one who performed the charm)
कृत्या-कृते:
सम्प्रदान (यस्य कृते/यस्य प्रति)
TypeNoun (compound)
Rootकृत्या-कृत (समास/तत्पुरुष; कृत्या + कृत ‘कृत्या-कर्तृ/कृत्या-कारक’)
शपथःan oath/curse (a binding imprecation)
शपथः:
कर्तृ/विषयः (द्वितीय-वाक्ये)
TypeNoun
Rootशपथ (प्रातिपदिक)
शपथीयतेis put under an oath / is bound by an imprecation
शपथीयते:
क्रिया
TypeVerb
Rootशपथीय (नामधातु/denominative from शपथ) + √इ (आत्मनेपद)
सुखःeasy, smoothly-going
सुखः:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक)
रथःa chariot
रथः:
कर्तृ (वर्तताम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
सम्बन्ध/उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव
वर्तताम्let it turn/roll on; let it proceed
वर्तताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते)
कृत्याthe kṛtyā (evil charm)
कृत्या:
विषयः/उद्देश्य (पुनरुक्त-उच्चारण)
TypeNoun
Rootकृत्या (प्रातिपदिक)
कृत्या-कृतम्the kṛtyā-doer (the performer of the charm)
कृत्या-कृतम्:
कर्म (पुनः इत्यनेन सह ‘पुनः (तं) प्रति’—प्रत्यावर्तन-विषयः)
TypeNoun (compound)
Rootकृत्या-कृत (समास; कृत्या + कृत)
पुनःback, again (in return)
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः
Attribution
Rishi: Atharvanic seer (per Anukramaṇī tradition for AV 5.14)
Devata: Kṛtyā (as returning force); Śapatha (imprecation) as operative speech
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From moral pronouncement to a vivid, almost mechanical certainty of recoil.","listener_experience":"Awe at inevitability; anger transmuted into certainty and relief.","intensity":7}