Next Mantra

Mantra 1

Sukta 35

मृत्युसंतरणम्। बयमोदनं प्रथमजा ऋतस्य प्रजापतिस्तपसा ब्रह्मणेऽपचत्। यो लोकानां विधृतिर्नाभिरेषात् तेनौदनेनाति तराणि मृत्युम्

mṛtyusántaraṇam | ayám ódanaṃ prathamajā́ ṛtásya prajā́patis tápasā bráhmaṇe ’pacat | yó lokā́nāṃ vídhṛtir nā́bhir eṣá āsīt ténaudanénāti tarāṇi mṛtyúm

A death-crossing charm. This boiled rice—first-born of Order—Prajāpati by fervent heat cooked for Brahman-power. This was the worlds’ upholding, their navel and centre: with that same odana may I pass beyond Death.

भयम्fear
भयम्:
कर्म (अपचत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
ओदनम्cooked rice; porridge
ओदनम्:
कर्म (अपचत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootओदन (प्रातिपदिक)
प्रथमजाfirst-born
प्रथमजा:
विशेषण (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootप्रथम-जा (प्रातिपदिक; ‘जा’ = √जन्-जनने)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
कर्तृ (अपचत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
तपसाby austerity; with tapas
तपसा:
करण
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
ब्रह्मणेfor Brahman / for sacred power
ब्रह्मणे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
अपचत्cooked
अपचत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√पच् (पाके)
यःwho
यः:
सम्बन्ध (यः… सः-भावेन अन्वयः; प्रजापतिं प्रति)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
विधृतिःsupport; sustaining
विधृतिः:
प्रथमा-सम्बन्ध (यः… विधृतिः)
TypeNoun
Rootवि-धृति (प्रातिपदिक; √धृ-धारणे)
नाभिःnavel; hub; central point
नाभिः:
समानााधिकरण (विधृतिः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
एषाthis
एषा:
समानााधिकरण (नाभिः/विधृतिः इत्यस्य)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भुवि)
तेनwith that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ओदनेनwith the rice-porridge
ओदनेन:
करण
TypeNoun
Rootओदन (प्रातिपदिक)
अतिover; beyond
अति:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
तराणिmay I cross
तराणि:
क्रिया
TypeVerb
Root√तॄ (तरणे)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
कर्म (तराणि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)

Rishi: Atharvanic tradition (Anukramaṇī-dependent)

Devata: Prajāpati; also Odana as cosmic support; Death (Mṛtyu) as the adversary

Chandas: Triṣṭubh-like (common in cosmological assertions; scansion depends on recension/edition)

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From mortal anxiety → awe at cosmic origin/support → calm determination to outcross death.","listener_experience":"Grounded courage; sense of being held by a larger order.","intensity":6}