Mantra 4

Sukta 18

Sanskrit (Devanagari)

सहस्रधामन् विशिखान् विग्रीवां छायया त्वम्। प्रति स्म चक्रुषे कृत्यां प्रियां प्रियावते हर

IAST Transliteration

sahásradhāman víśikhān vígrīvāṃ chāyáyā tvám | práti sma cakrúṣe kṛtyā́ṃ priyā́ṃ priyā́vate hara ||

English Translation (Griffith/Whitney)

O thou of thousand dwelling-places, with thy shadow make it crestless, make it neckless. Thou verily hast turned back the witchcraft—bear thou the dear one to him that holds it dear.

Word by Word

• सहस्रधामन्: O thousand-aboded / of a thousand dwellings
• सहस्रधामन्: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Adjective
• Root: सहस्र-धामन् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास)

• विशिखान्: (those) with loosened/varied tufts; tufted / crest-bearing (acc.)
• विशिखान्: कर्म (यस्य प्रति क्रिया) / विशेष्य-विशेषण (कृत्याम् प्रति)
• Type: Adjective
• Root: वि-शिखा (प्रातिपदिक; ‘विशिख’ = शिखारहित/शिखाविशिष्ट)

• विग्रीवाम्: (the) crooked-/strange-necked (one) (acc. sg. f.)
• विग्रीवाम्: कर्म (कृत्याम् विशेषणम्) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वि-ग्रीवा (प्रातिपदिक; ‘विग्रीव’ = विकृत/विविध-ग्रीव)

• छायया: with (your) shadow
• छायया: करण (instrument) / साधन
• Type: Noun
• Root: छाया (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ (agent)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रति: against; toward
• प्रति: कर्म-प्रवचनिय (दिशा/प्रत्यभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)

• स्म: indeed; just
• स्म: वाक्य-निपात (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात/अव्यय)

• चक्रुषे: you have made / you have done
• चक्रुषे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (करोति) — परस्मैपद/आत्मनेपद-रूप ‘चक्रुषे’ (परिपूर्ण/परफेक्ट)

• कृत्याम्: the witchcraft; the harmful spell
• कृत्याम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कृत्या (प्रातिपदिक; ‘कृत’ + यत्; जादू/अभिचार-कर्म)

• प्रियाम्: dear; pleasing
• प्रियाम्: विशेषण (कृत्याम्) / कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रिया (प्रातिपदिक)

• प्रियावते: for the dear one; to one who has what is dear
• प्रियावते: सम्प्रदान (for/to one who is dear) / लाभार्थ
• Type: Adjective
• Root: प्रियावत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय ‘possessing’)

• हर: carry off; remove
• हर: क्रिया (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: √हृ (हरति)

Attribution

Rishi: Atharvanic transmission (anukramaṇī-dependent).

Devata: Apāmārga/counter-charm power; kṛtyā as adversary-object.

Chandas: Anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From assertive disabling → calm reversal → relief as threat is reassigned away.","listener_experience":"Empowered boundary; cool confidence rather than rage.","intensity":6}