Mantra 8
Sukta 17
Sanskrit (Devanagari)
अपामार्ग ओषधीनां सर्वासामेक इद् वशी। तेन ते मृज्म आस्थितमथ त्वमगदश्चर
IAST Transliteration
apā́mārgo óṣadhīnāṁ sárvāsām éka íd vaśī́ | téna te mṛjmo ā́sthitaṁ átha tvám agadó cara ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Apāmārga, of all the herbs, is verily the one sole lord. With him we wipe away what hath settled upon thee; then do thou, as remedy, go forth and work.
Word by Word
अपामार्गःApāmārga (the herb Achyranthes aspera)
अपामार्गः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअपामार्ग (प्रातिपदिक)
ओषधीनाम्of the herbs
ओषधीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
सर्वासाम्of all
सर्वासाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective/Pronoun
Rootसर्व (सर्वा) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एकःone; unique
एकः:
कर्तृ (अपामार्गस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
इत्indeed; just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वशीmasterful; controlling
वशी:
कर्तृ (अपामार्गस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
तेनwith that; by it
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मृज्मःcleansing; purifier (remedy)
मृज्मः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमृज्मन् (प्रातिपदिक)
आस्थितम्taken hold; occupied; applied
आस्थितम्:
कर्म (मृज्मः … आस्थितम् = ‘cleansing has taken hold [of it]’)
TypeVerb-derived (Participle)
Rootआ-स्था (धाातु: √स्था) + क्त (कृदन्त)
अथthen; now
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अगदःa remedy; antidote; disease-dispelling
अगदः:
कर्तृ/विशेषण (त्वम् … अगदः)
TypeNoun/Adjective
Rootअगद (प्रातिपदिक)
चरmove about; proceed; act
चर:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootचर् (धातु: √चर्)
Attribution
Rishi: Atharvanic/Āṅgiras transmission (not specified in excerpt)
Devata: Apāmārga (Oṣadhi-vaśī, Agada)
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at the herb’s sovereignty → relief through cleansing → confidence in remedy’s movement.","listener_experience":"Awe-tinged assurance; sense that healing has ‘begun to work.’","intensity":6}