Mantra 13
Sukta 15
Sanskrit (Devanagari)
संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः
IAST Transliteration
saṃvatsaráṃ śaśayānā brāhmaṇā́ vratacā́riṇaḥ | vā́caṃ parjánya-jinvítāṃ prá maṇḍūkā avādiṣuḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
For a year lying still, like Brahmans observing vows, the frogs—stirred to utterance by Parjanya—have spoken forth their voice.
Word by Word
संवत्सरम्for a year / during the year
संवत्सरम्:
अधिकारण (काल-अधिकारण; ‘संवत्सरम्’ = ‘संवत्सरे/संवत्सरपर्यन्तम्’)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
शशयानाःlying (down), reclining
शशयानाः:
कर्तृ (ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjective used substantively)
Root√शी (शे/शयने) → शयान (कृदन्त)
ब्राह्मणाःthe Brahmins
ब्राह्मणाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
व्रतचारिणःvow-observers, those practicing a vow
व्रतचारिणः:
कर्तृ (ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootव्रत-चारिन् (समास; व्रत + √चर् ‘to practice, move’ → चारिन्)
वाचम्speech, utterance
वाचम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
पर्जन्यजिन्विताम्impelled/quickened by Parjanya (rain-god)
पर्जन्यजिन्विताम्:
कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypePast participle (Adjective)
Rootपर्जन्य-जिन्वित (कृदन्त; पर्जन्य + √जिव्/√जिव्? (वेद. √जिव्/√जिव् ‘to quicken, impel’; caus./intens. sense) → जिन्वित ‘impelled/quickened’)
प्रforth, forward
प्र:
—
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
मण्डूकाःfrogs
मण्डूकाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमण्डूक (प्रातिपदिक)
अवादिषुःthey spoke, they uttered
अवादिषुः:
क्रिया (कर्तृ = मण्डूकाः)
TypeVerb
Root√वद् (वदने) + आ- (उपसर्ग)
Attribution
Rishi: AV 4.15 anukramaṇī attribution varies.
Devata: Parjanya; frogs as emblematic chorus.
Chandas: Anuṣṭubh.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Quiet endurance → gentle wonder at awakening → communal reassurance.","listener_experience":"A calm acceptance of cycles; hope as the ‘voice’ returns.","intensity":4}