Mantra 5
Sukta 29
Sanskrit (Devanagari)
पञ्चापूपं शितिपादमविं लोकेन संमितम्। प्रदातोप जीवति सूर्यामासयोरक्षितम्
IAST Transliteration
páñcāpū́paṃ śitipādám avím lokéna sáṃmitam | pradātópa jīvati sū́ryāmāsáyor ákṣitam ||
English Translation (Griffith/Whitney)
A white-footed ewe, of worth approved by common reckoning, with five cakes therewith: the giver verily liveth on, imperishable, in the station of Sun and Moon.
Word by Word
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धः) — ‘अपूपान्’ इति
TypeAdjective (numeral)
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
अपूपम्a cake, sacrificial bread
अपूपम्:
कर्म (यजमानः/दाता ‘अपूपम्’ ददाति/प्रददाति)
TypeNoun
Rootअपूप (प्रातिपदिक)
शितिपादम्white-footed
शितिपादम्:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धः) — ‘अविम्’ इति
TypeAdjective
Rootशितिपाद (प्रातिपदिक; शिति + पाद)
अविम्a ewe, sheep
अविम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअवि (प्रातिपदिक)
लोकेनby/with the world; according to common measure
लोकेन:
करण (येन/यथा मितम्) अथवा साधन-हेतु
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
संमितम्measured, duly apportioned
संमितम्:
विशेषण (कर्म-सम्बन्धः) — ‘मित/परिमित’
TypeAdjective (past passive participle)
Rootसम् + मा (धातु) → संमित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
प्रदातोःof the giver
प्रदातोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘प्रदातुः (दाता) … जीवति’
TypeNoun (agent)
Rootप्र + दा (धातु) → प्रदातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; तृच्)
उपnear; up, in addition (intensifier)
उप:
क्रियाविशेषण (निकटता/उपसर्गार्थः) — ‘जीवति’ इति सह
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
जीवतिlives; thrives
जीवति:
क्रिया (कर्तृ = प्रदाता/दाता)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
सूर्यof the sun
सूर्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘सूर्यस्य …’
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
मासयोःof the two months
मासयोः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘मासयोः …’
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
रक्षितम्protected, guarded
रक्षितम्:
विशेषण/फलनिर्देशः (जीवनस्य/फलस्य ‘रक्षित’ भावः)
TypeAdjective (past passive participle)
Rootरक्ष् (धातु) → रक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
Attribution
Rishi: As per AV anukramaṇī for 3.29.
Devata: Sūrya and Candra (paired luminaries) as the named locus/powers.
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From concrete inventory of the gift → to serene assurance of imperishable reward.","listener_experience":"Calm confidence that right giving is not lost but stored in the cosmos.","intensity":4}