Mantra 9
Sukta 21
Sanskrit (Devanagari)
शान्तो अग्निः क्रव्याच्छान्तः पुरुषरेषणः । अथो यो विश्वदाव्य१स्तं क्रव्यादमशीशमम्
IAST Transliteration
śāntó agníḥ kravyā́c chāntáḥ púruṣareṣaṇaḥ | átho yó viśvadāvyàs táṃ kravyā́dam aśīśamam ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Calmed is Agni as touching the flesh-eater; calmed the man-seeker: yea, that which is all-devouring—this flesh-eater have I made wholly quiet.
Word by Word
शान्तःpacified, appeased
शान्तः:
विशेषण (अग्निः इत्यस्य)
TypeAdjective
Root√शम् (शमुँ) / शान्त- (ppp-prātipadika)
अग्निःAgni (fire-deity)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
क्रव्याच्छान्तःpacified with respect to the flesh-eater (i.e., as the devourer of raw flesh)
क्रव्याच्छान्तः:
विशेषण (अग्निः इत्यस्य)
TypeCompound (Noun+Adjective)
Rootक्रव्याच्- (प्रातिपदिक) + √शम् / शान्त-
शान्तःpacified
शान्तः:
विशेषण (अग्निः इत्यस्य; पुनरुक्ति-बलम्)
TypeAdjective
Root√शम् / शान्त- (ppp-prātipadika)
पुरुषरेषणःthe injurer/harm-doer of men
पुरुषरेषणः:
विशेषण (अग्निः इत्यस्य)
TypeCompound (Noun)
Rootपुरुष- (प्रातिपदिक) + रेषण- (प्रातिपदिक; √रिष्/√रष् ‘to injure/harm’ से भाव/कर्तृ-नाम)
अथोand also, moreover
अथो:
समुच्चय/अन्वय-सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ (निपात-समुच्चय)
यःwho
यः:
Kartā (सापेक्ष-उपवाक्ये)
TypePronoun
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वदाव्यःburning/scorching everything; all-consuming
विश्वदाव्यः:
विशेषण (यः/अग्निः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootविश्व- (प्रातिपदिक) + दाव्य- (प्रातिपदिक; √दू/√दव् ‘to burn, scorch’ से ‘दाव्य’)
तम्him/that (one)
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्रव्यादम्the flesh-eater (raw-flesh devourer)
क्रव्यादम्:
Karma (तम् इत्यस्य विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootक्रव्याद- (प्रातिपदिक; ‘raw-flesh-eater’)
अशीशमम्I have appeased / I pacify
अशीशमम्:
क्रिया (कर्तृ = अहम्, अव्यक्तः)
TypeVerb
Root√शम् (शमुँ) + सन् (desiderative) → शीशम-; लिट्/परिप्रास-रूपेण causative?; here: desiderative perfect-like 1sg
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anukramaṇī-dependent)
Devata: Agni (kravyād aspect)
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From active danger to settled completion.","listener_experience":"Relief; a sense that pursuit has stopped.","intensity":5}