Mantra 6

Sukta 10

Sanskrit (Devanagari)

इडायास्पदं घृतवत् सरीसृपं जातवेदः प्रति हव्या गृभाय । ये ग्राम्याः पशवो विश्वरूपास्तेषां सप्तानां मयि रन्तिरस्तु

IAST Transliteration

iḍā́yāḥ padáṁ ghṛ́tavat sarīsṛ́paṁ jātavedo práti havyā́ gṛbhāya | yé grāmyā́ḥ paśávo viśvárūpās téṣāṁ saptā́nāṁ máy i rántiḥ astu ||

English Translation (Griffith/Whitney)

The seat of Iḍā, rich with ghee, that gliding course,—O Jātavedas, take thou to thee the offerings. And of the village cattle, manifold in form,—of those seven—let there be for me secure enjoyment.

Word by Word

• इडायाः: of Iḍā (the sacred offering/Idā)
• इडायाः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इडा (प्रातिपदिक) / इळा

• पदम्: footprint/track/place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• घृतवत्: ghee-rich, anointed with ghee
• घृतवत्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: घृतवत् (प्रातिपदिक; घृत + वत्)

• सरीसृपम्: creeping creature/serpent
• सरीसृपम्: कर्म (पदं घृतवत् सरीसृपम्—समास/सामानाधिकरण्येन)
• Type: Noun
• Root: सरीसृप (प्रातिपदिक)

• जातवेदः: O Jātavedas (Agni, knower of births)
• जातवेदः: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: जातवेदस् (प्रातिपदिक)

• प्रति: towards, in response to
• प्रति: कर्म-प्रवचनिय (direction/goal toward)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• हव्यानि: oblations, offerings
• हव्यानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: हव्य (प्रातिपदिक)

• गृभाय: take/accept (them)!
• गृभाय: क्रिया (आह्वानात्मक)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) → गृभ् (वैदिक रूप) / √ग्रह्

• ये: which/who
• ये: कर्तृ (येषां विशेषण-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ग्राम्याः: domestic, belonging to the village
• ग्राम्याः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: ग्राम्य (प्रातिपदिक)

• पशवः: animals, cattle
• पशवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• विश्व-रूपाः: of all forms/variegated
• विश्व-रूपाः: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: विश्वरूप (प्रातिपदिक; समास)

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सप्तानाम्: of the seven
• सप्तानाम्: सम्बन्ध
• Type: Numeral
• Root: सप्तन् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)

• मयि: in me
• मयि: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रन्तिः: delight/attachment
• रन्तिः: कर्तृ (अस्तु इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: रन्ति (प्रातिपदिक; ‘delight/pleasure/attachment’)

• अस्तु: let there be
• अस्तु: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) √अस्

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition

Devata: Agni Jātavedas; Iḍā as prosperity-current; Paśu-wealth as target domain

Chandas: Anuṣṭubh (with Atharvanic flexibility)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From solemn offering-invitation to confident claim of secure enjoyment.","listener_experience":"Settled, practical auspiciousness—prosperity as calm stability rather than excitement.","intensity":4}