Mantra 6

Sukta 87

Sanskrit (Devanagari)

तवेदं विश्वमभितः पशव्यं१ यत् पश्यसि चक्षसा सूर्यस्य । गवामसि गोपतिरेक इन्द्र भक्षीमहि ते प्रयतस्य वस्वः

IAST Transliteration

távédáṃ víśvam abhítaḥ paśávyam yát páśyasi cákṣasā sū́ryasya | gávām asi gopátir éka indra bhakṣī́mahi te práyatásya vásvaḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

Thine verily is all this, on every side, this cattle-rich domain which thou beholdest with the Sun’s eye. Of cows thou art the sole Lord, O Indra: may we partake of the wealth thou holdest forth.

Word by Word

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitival relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: कर्तृ/विषय (subject)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all, entire
• विश्वम्: विशेषण (of इदम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• अभितः: around, on all sides
• अभितः: अधिकरण (circumstantial: ‘around/on all sides’)
• Type: Indeclinable
• Root: अभितः (अव्यय)

• पशव्यम्: rich in cattle; pertaining to cattle
• पशव्यम्: विशेषण (of इदम्/विश्वम्)
• Type: Adjective
• Root: पशव्य (प्रातिपदिक; पशु + यत्/व्य प्रत्ययः)

• यत्: which (that)
• यत्: कर्म (object of पश्यसि)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पश्यसि: you see
• पश्यसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पश् (दर्शने)

• चक्षसा: with (your) eye; by sight
• चक्षसा: करण
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: सम्बन्ध (of चक्षसा)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• गवाम्: of cows
• गवाम्: सम्बन्ध (of गोपतिः)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: क्रिया (copula)
• Type: Verb
• Root: √अस् (भुवि/सत्तायाम्)

• गोपतिः: lord/guardian of cattle
• गोपतिः: प्रथमा-सम्बन्ध (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: गोपति (प्रातिपदिक; गो + पति)

• एकः: alone; unique
• एकः: विशेषण (of गोपतिः / संबोधनार्थे इन्द्र)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• भक्षीमहि: may we partake/eat; may we enjoy
• भक्षीमहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भक्ष् (भक्षणे)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (with वस्वः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रयतस्य: of the prepared/ready (wealth)
• प्रयतस्य: विशेषण (of वस्वः)
• Type: Adjective (participial)
• Root: प्रयत (कृदन्त-प्रातिपदिक; प्र + √यम् ‘to restrain/prepare’ → ‘prepared/controlled’)

• वस्वः: of wealth, of treasure
• वस्वः: सम्बन्ध (object-of-enjoyment in genitive construction)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Rigvedic provenance (Indra pastoral sovereignty theme)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From cosmic possession (all is thine) to intimate petition (may we partake).","listener_experience":"Calm confidence with a dignified, protective strength.","intensity":5}