Mantra 3
Sukta 64
Sanskrit (Devanagari)
त्वं हि शश्वतीनामिन्द्र दर्ता पुरामसि । हन्ता दस्योर्मनोर्वृधः पतिर्दिवः
IAST Transliteration
tváṁ hí śaśvatī́nām índra dartā́ purā́m asi | hantā́ dasyór manór vṛ́ṣā pátir diváḥ ||
English Translation (Griffith/Whitney)
For thou, O Indra, from of old art splitter of the forts; slayer of the Dasyu, champion of Manu—Heaven’s Lord.
Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिindeed/for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
शश्वतीनाम्of the everlasting (ones)/of the perpetual
शश्वतीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootशश्वती (प्रातिपदिक; शश्वत् ‘ever’ से स्त्री.)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
दर्ताthe splitter/cleaver
दर्ता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण त्वम्/इन्द्रस्य)
TypeNoun (agent)
Rootदृ (धातु) → दर्तृ (कर्तृ-प्रातिपदिक; agent noun)
पुराम्fortresses/citadels
पुराम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरा (अव्यय ‘formerly’) / पुर् (प्रातिपदिक ‘fortress, stronghold’) — here: पुर्
असिyou are
असि:
— (सम्बन्धक क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) ‘to be’
हन्ताslayer
हन्ता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण त्वम्/इन्द्रस्य)
TypeNoun (agent)
Rootहन् (धातु) → हन्तृ (कर्तृ-प्रातिपदिक; agent noun)
दस्योःof the Dasyu (foe)
दस्योः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदस्यु (प्रातिपदिक)
मनोःof Manu
मनोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (proper/tribal ancestor)
Rootमनु (प्रातिपदिक; here: मनो- = मनु- का षष्ठी एक.)
वृधःof (his) strength/increase
वृधः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृध् (धातु) → वृध्/वृध (प्रातिपदिक; ‘strength, growth’; also ‘strong one’) — here: वृध् (strength)
पतिःlord/master
पतिः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण त्वम्/इन्द्रस्य)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘sky, heaven’)
Attribution
Rishi: RV-derived Indra praise (anukramaṇī confirmation needed).
Devata: Indra
Chandas: Anuṣṭubh (probable; confirm metrically)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Assertion of ancient power → targeted destruction of hostility → restoration of rightful order.","listener_experience":"Bravery, sharp clarity, readiness to confront obstacles.","intensity":8}