Mantra 1

Sukta 63

Sanskrit (Devanagari)

इमा नु कं भुवना सीषधामेन्द्रश्च विश्वे च देवाः । यज्ञं च नस्तन्वं च प्रजां चादित्यैरिन्द्रः सह चीक्लृपाति

IAST Transliteration

imā́ nu kaṃ́ bhúvanā sīṣadhā́m índraś ca víśve ca devā́ḥ | yajñáṃ ca nas tanvàṃ ca prajā́ṃ cā́dityair índraḥ sahá cī́klṛpāti

English Translation (Griffith/Whitney)

Now may we bring these worlds to good order—Indra and all the Gods: our sacrifice, our body, and our progeny—Indra, together with the Ādityas, doth effectually set (them) in due array.

Word by Word

• इमाः: these
• इमाः: कर्म (सीषधामि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नु: now/indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु

• कम्: what (indeed)
• कम्: कर्म (सीषधामि इत्यस्य; ‘कं’ = ‘किम्’)
• Type: Pronoun
• Root: क (प्रश्न/अनिश्चित-सर्वनाम)

• भुवनानि: worlds/realms
• भुवनानि: कर्म (सीषधामि इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; √भू)

• सीषधामि: I set in order/establish
• सीषधामि: —
• Type: Verb
• Root: √सिध्/साध् (सीषध- इति वैदिक-रूपम्; ‘साधयामि/सिध्यामि’ अर्थे)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (चीक़्लृपाति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• विश्वे: all
• विश्वे: कर्तृ (चीक़्लृपाति इत्यस्य; देवाः सह)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ (चीक़्लृपाति इत्यस्य; इन्द्रः सह)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice/rite
• यज्ञम्: कर्म (चीक़्लृपाति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• नः: our/of us
• नः: सम्बन्ध (तन्म्/प्रजाम् इत्यादीनाम्)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• तन्वम्: body/person
• तन्वम्: कर्म (चीक़्लृपाति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक; वैदिके ‘तन्व’)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• प्रजाम्: offspring/progeny
• प्रजाम्: कर्म (चीक़्लृपाति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• आदित्यैः: with the Ādityas
• आदित्यैः: सह/साकं (सह-सम्बन्धः; इन्द्रः सह)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (चीक़्लृपाति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सह: together with
• सह: —
• Type: Indeclinable
• Root: सह

• चीक़्लृपाति: arranges/sets in order; makes ready
• चीक़्लृपाति: —
• Type: Verb
• Root: √कॢप् (कल्पते/कल्पयति; वैदिक-रूपम् ‘चीक्लृप’ = पुनरुक्त-परस्मैपद-प्रयोगः)

Attribution

Rishi: RV-derived (AV 20 reprise); r̥ṣi follows RV source attribution.

Devata: Indra with the Viśve Devāḥ and Ādityas

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type cadence in RV sources; AV transmission here is strophic (meter to be confirmed against pada-count in critical edition).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From many worlds in view → divine coalition invoked → calm settling into due arrangement.","listener_experience":"Reassurance, composure, sense of life coming into alignment.","intensity":5}