Mantra 4
Sukta 48
Sanskrit (Devanagari)
आयं गौः पृश्निरक्रमीदसदन्मातरं पुरः । पितरं च प्रयन्त्स्वः
IAST Transliteration
āyám gáuḥ pṛ́śnir akramīd ásadat mātáraṃ puráḥ | pitáraṃ ca práyan svàḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
This speckled Cow hath stepped forth; she hath sat before her Mother, and, going on, [hath reached] the Father in the heavenly light.
Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
विशेषणम् (कर्तृ-पदस्य) / निर्देशकः
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गौःcow; the Cow (as a cosmic/ritual figure)
गौः:
कर्तā
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
पृश्निःthe speckled one; Pṛśni (spotted cow)
पृश्निः:
कर्तृ-समनाधिकरणम् (गौः इति) / विशेषणम्
TypeNoun/Adjective
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
अक्रमीत्stepped; strode
अक्रमीत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु)
असदत्sat down; settled
असदत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (धातु)
मातरम्mother
मातरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
पुरःin front; before
पुरः:
अधिकारणम् (स्थान/दिशा) / क्रियाविशेषणम्
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्यय/निपात-प्रातिपदिक)
पितरम्father
पितरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
चand
च:
समुच्चयक
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
प्रयन्going forth; proceeding
प्रयन्:
कर्तृ-विशेषणम् (क्रियाविशेषण-भावेन)
TypeVerbal participle
Rootप्र-इ (धातु) → प्रय (वर्तमान-कृदन्त-प्रातिपदिक)
स्वःto heaven; heavenward
स्वः:
अधिकारणम्/गन्तव्य-निर्देशः (दिशा/स्थान)
TypeIndeclinable (noun-like) / Adverb
Rootस्वर्/स्वः (अव्यय-प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: RV-derived attribution (AV 20 borrowing).
Devata: Gauḥ (Cow as cosmic principle) / Svàr (heavenly light); implicitly Dyāvā-Pṛthivī (Father-Mother).
Chandas: RV-derived meter (confirm by source).
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wonder at cosmic movement leading to settled assurance.","listener_experience":"A feeling of being guided along a bright, lawful path of increase.","intensity":4}