Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 34

यः शम्बरं पर्यतरत् कसीभिर्योऽचारुकास्नापिबत् सुतस्य । अन्तर्गिरौ यजमानं बहुं जनं यस्मिन्नामूर्छत् स जनास इन्द्रः

yáḥ śámbaraṃ páryatarat kasī́bhir yó ’cā́rukāsnā́ apibat sutásya | antár-giráu yájamānaṃ bahúṃ jánaṃ yásmin ná́mūrchata sá janāsa índraḥ́

He who with his means surmounted Śambara; who, fair-mouthed, drank of the pressed Soma; within the mountain, the sacrificer and the many folk in whom sank not in swoon—he, O peoples, is Indra.

यःwho (he who)
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (इन्द्रस्य) / कर्तृ-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शम्बरम्Śambara (a foe/demon)
शम्बरम्:
कर्म
TypeNoun (proper/name)
Rootशम्बर (प्रातिपदिक)
परिaround, all about
परि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootपरि
अतरत्crossed over, overcame
अतरत्:
क्रिया (कर्तृ=यः/इन्द्रः)
TypeVerb
Root√तॄ (तरति)
कसीभिःwith/by (his) whips/straps (kásī-)
कसीभिः:
करण
TypeNoun
Rootकसी (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (इन्द्रस्य) / कर्तृ-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अचारुकास्नाwith the ‘A-cārukāsna’ (a specific epithet/attribute; lit. ‘not-pleasant/strange-bathed’—traditional epithet)
अचारुकास्ना:
करण/सहायक-विशेषण (पिबत्-क्रियायाः) अथवा कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective (epithet) / Noun-like
Rootअचारुकास्ना (प्रातिपदिक; समास/विशेषण)
अपिबत्drank
अपिबत्:
क्रिया (कर्तृ=यः/इन्द्रः)
TypeVerb
Root√पा (पिबति)
सुतस्यof the pressed (Soma)
सुतस्य:
सम्बन्ध (पानस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक; √सु ‘to press’ → सोमः)
अन्तःwithin, inside
अन्तः:
अधिकारण (स्थानवाचक) सह ‘गिरौ’
TypeIndeclinable
Rootअन्तः
गिरौin the mountain
गिरौ:
अधिकारण
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
यजमानम्the sacrificer
यजमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयजमान (प्रातिपदिक)
बहुम्many, much
बहुम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
जनम्people, folk
जनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
यस्मिन्in whom/wherein
यस्मिन्:
अधिकारण (यस्मिन्… मूर्छत्) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अमूर्छत्fainted, swooned
अमूर्छत्:
क्रिया (कर्तृ=बहुं जनम्/यजमानम्—contextually) अथवा ‘जनः’
TypeVerb
Root√मूर्छ् (मूर्छति)
सःhe
सः:
कर्तृ/उद्देश्य (इन्द्रः) सह समनाधिकरणम्
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनासःthe peoples, men
जनासः:
कर्तृ (नामवाक्ये) / समनाधिकरण
TypeNoun
Rootजनास (प्रातिपदिक; जन ‘people’ का वैदिक बहुवचन-प्रयोग)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ/समनाधिकरण (सः…इन्द्रः)
TypeNoun (deity)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)

Rishi: From RV Indra material (seer per RV concordance).

Devata: Indra (Soma-drinker; protector of yajamāna)

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī-type (to be confirmed by RV concordance).

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From enclosed threat to triumphant steadiness; from potential swoon to unbroken presence.","listener_experience":"A rallying lift—confidence, upright posture of mind, and communal reassurance.","intensity":7}