Mantra 8

Sukta 21

Sanskrit (Devanagari)

त्वं करञ्जमुत पर्णयं वधीस्तेजिष्ठयातिथिग्वस्य वर्तनी। त्वं शता वङ्गृदस्याभिनत् पुरोऽनानुदः परिषूता ऋजिश्वना

IAST Transliteration

tváṃ karañjám utá párṇayaṃ vadhīs téjiṣṭhayā atithigvásya vartanī́ | tváṃ śatá vaṅgṛ́dasya abhinát púro ’nānudáḥ páriṣūtā ṛ́jiśvanā

English Translation (Griffith/Whitney)

Thou slewest Karañja and also Parṇaya with thy sharpest (force), upon the path of Atithigva. Thou didst shatter the hundreds of Vaṅgṛda’s forts, unyielding, though encompassed round about, with Ṛjiśvan (as ally).

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• करञ्जम्: Karañja (a person/foe named Karañja)
• करञ्जम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: करञ्ज (प्रातिपदिक)

• उत: and; also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• पर्णयम्: Parṇaya (a person/foe named Parṇaya)
• पर्णयम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पर्णय (प्रातिपदिक)

• वधीः: you slew
• वधीः: —
• Type: Verb
• Root: वध् (हिंसायाम्)

• तेजिष्ठया: with the most blazing (power)
• तेजिष्ठया: करण
• Type: Adjective (instrumental used adverbially)
• Root: तेजिष्ठ (तेजस्-तमत्/इष्ठ प्रत्यय; प्रातिपदिक)

• अतिथिग्वस्य: of Atithigva
• अतिथिग्वस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: अतिथिग्व (प्रातिपदिक)

• वर्तनी: path; course (track)
• वर्तनी: कर्म
• Type: Noun
• Root: वर्तनी (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शता: hundreds (of foes)
• शता: कर्म
• Type: Numeral/Adjective
• Root: शत (प्रातिपदिक)

• वङ्गृदस्य: of Vaṅgṛda
• वङ्गृदस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun (proper/tribal/foe name)
• Root: वङ्गृद (प्रातिपदिक)

• अभिनत्: roared at; thundered against
• अभिनत्: —
• Type: Verb
• Root: अभि-नद् (नद् शब्दे) / वैदिक प्रयोगे ‘अभिनद्’ = ‘अभिनत्’ (लुङ्)

• पुरः: in front; forth
• पुरः: अधिकरण (दिशा/स्थान)
• Type: Adverbial noun
• Root: पुरस् (प्रातिपदिक)

• अनानुदः: not driving away; unrepelling (i.e., not yielding)
• अनानुदः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: अन-आ-नुद् (नुद् प्रेरणे/अपसारणे) → ‘अनानुद’ (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• परिषूताः: pressed/impelled all around; driven on
• परिषूताः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle/Adjective
• Root: परि-√सू (सू प्रेरणे/प्रसवे) → ‘परिषूत’ (भूतकृदन्त)

• ऋजिश्वना: with Ṛjiśvan (as ally/means)
• ऋजिश्वना: करण/सह
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: ऋजिश्वन् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: RV-derived Indra cycle seer (AV 20 anthology).

Devata: Indra.

Chandas: Triṣṭubh.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From decisive strike (slaying) → widening scale (hundreds of forts) → relief under encirclement (breakthrough with ally).","listener_experience":"A sense of tactical mastery and historical backing; courage under pressure.","intensity":8}