Mantra 2

Sukta 134

Sanskrit (Devanagari)

इहेत्थ प्रागपागुदगधराग् – वत्साः पुरुषन्त आसते

IAST Transliteration

ihéttha prā́g apā́g úd ag adharā́g—vatsā́ḥ púruṣanta āsate

English Translation (Griffith/Whitney)

Here thus—eastward, westward, northward, southward—the calves, thriving and many, abide at rest.

Word by Word

• इह: here
• इह: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय-प्रातिपदिक) अथवा इदम्-प्रातिपदिकस्य अव्यय-रूप

• इत्थ: thus; in this manner
• इत्थ: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थ (अव्यय-प्रातिपदिक)

• प्राक्: eastward; in front
• प्राक्: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• अपाक्: westward; away/back
• अपाक्: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: अपाक् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• उदक्: northward
• उदक्: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: उदक् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• अधराक्: downward; below
• अधराक्: अधिकारण
• Type: Indeclinable
• Root: अधराक् (अव्यय-प्रातिपदिक; अधर + आञ्/आक्-दिक्प्रत्यय-निबद्ध)

• व॒त्साः: calves
• व॒त्साः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक)

• पुरुषन्ते: they bestir themselves; they act/strive
• पुरुषन्ते: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Verb
• Root: पुरुष्/पुरुषय् (धातु; ‘पुरुष्’ = to act/strive, to be active; caus./denom. sense possible)

• आसते: they sit; they remain
• आसते: क्रिया (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) ‘to sit, to remain’

Attribution

Rishi: Anukta (khila cluster)

Devata: Paśu/Vatsāḥ (cattle) and Directions (implicit)

Chandas: Irregular

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From spatial ordering to quiet abundance.","listener_experience":"Reassurance, warmth, a sense of protected plenty.","intensity":4}