Mantra 18

Sukta 126

Sanskrit (Devanagari)

अयमिन्द्र वृषाकपिः परस्वन्तं हतं विदत्। असिं सूनां नवं चरुमादेधस्यान आचितं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः

IAST Transliteration

ayám índra vṛṣā́kapíḥ párasvantaṃ hatáṃ vidat | asíṃ sūnā́ṃ návaṃ cárum ādedhásyā́na ā́citam víśvasmā́d índra úttaraḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

This Vṛṣākapi, O Indra, found the Parasvant, smitten down. A new sword of the sons, and the caru, and Ādedha’s wagon heaped with store—Indra is higher than all.

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: (Address)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• वृषाकपिः: Vṛṣākapi (a heroic/virile ape; epithet)
• वृषाकपिः: Kartā (अयम् … वृषाकपिः) / इन्द्रस्य विशेषणम्
• Type: Noun (epithet)
• Root: वृषाकपि (प्रातिपदिक; समासः)

• परस्वन्तम्: the one having a (loud) sound/cry
• परस्वन्तम्: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: परस्वन्त् (प्रातिपदिक; -वत्-प्रत्ययान्त)

• हतम्: struck, slain
• हतम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: हन् (धातु) → हत (कृदन्त; क्त)

• विदत्: found / came upon
• विदत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; ‘to find/know’)

• असिम्: a sword
• असिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: असि (प्रातिपदिक)

• सूनाम्: of the sūnā-s (pressings/pressing-stones; ritual items)
• सूनाम्: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: सूना (प्रातिपदिक; ‘pressing-stone/pressing’ or ‘sacrificial preparation’)

• नवम्: new
• नवम्: Karma (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• चरुम्: cooked oblation (porridge)
• चरुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: चरु (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: (Preverb)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• एधस्य: of fuel, of kindling
• एधस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: एधस् (प्रातिपदिक)

• अनः: the cart/wain
• अनः: Kartā (आचितम् इति विशेष्यः)
• Type: Noun
• Root: अनस् (प्रातिपदिक)

• आचितम्: piled up, heaped (with)
• आचितम्: Kartā (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (past passive)
• Root: चि (धातु) + आ- → आचित (कृदन्त; क्त)

• विश्वस्मात्: from everything / from all
• विश्वस्मात्: Apādāna
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: (Address)
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• उत्तरः: higher, superior, further
• उत्तरः: Kartā/Predicative (अनः/अयम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Indra-cycle material (AV 20 largely Rigvedic; specific r̥ṣi uncertain from isolated verse)

Devata: Indra (with Vṛṣākapi as associated figure)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Mythic discovery → inventory of gains → exalted closure in Indra’s supremacy.","listener_experience":"Confidence that victory yields tangible support; sense of auspicious momentum.","intensity":7}