Mantra 2
Sukta 102
Sanskrit (Devanagari)
वृषो अग्निः समिध्यतेऽश्वो न देववाहनः । तं हविष्मन्तः ईलते
IAST Transliteration
vṛ́ṣo agníḥ samídhyate’śvó na devávāhanaḥ | táṃ havíṣmantaḥ īḷate ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Bull-like is Agni kindled, like a horse, the Gods’ conveyance: him do the offerers, rich in oblation, hymn and invoke.
Word by Word
वृषःthe bull (strong one)
वृषः:
कर्तृ
TypeNoun (used adjectivally)
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
अग्निःAgni; fire
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
समिध्यतेis kindled; blazes up
समिध्यते:
—
TypeVerb
Rootसम्-इध् (धातु: इध् ‘दीप्तौ/प्रदीप्तौ’)
अश्वःa horse
अश्वः:
कर्तृ (उपमान/उपमेय-सम्बन्धे उपमा)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
नlike; as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
देववाहनःthe gods’ carrier; god-bearing (steed)
देववाहनः:
कर्तृ (उपमान-पद)
TypeNoun/Adjective
Rootदेव-वाहन (प्रातिपदिक; समास: षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-प्रायः ‘देवान् वहति’)
तम्him; that one
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हविष्मन्तःthose possessing oblation; oblation-bearers
हविष्मन्तः:
कर्तृ
TypeAdjective (substantive use)
Rootहविष्मन्त् (प्रातिपदिक; मतुप्-प्रत्ययान्त ‘हविः अस्य अस्ति’)
ईलतेthey praise; they invoke
ईलते:
—
TypeVerb
Rootईळ्/ईल् (धातु: ईळ् ‘स्तुतौ/आह्वाने’)
Attribution
Rishi: Ṛgvedic provenance (Agni hymn material reused in AV 20; traditional attribution varies by RV source-hymn)
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh (style; AV 20 often preserves RV meters)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From vivid image (bull/horse fire) to reverent invocation.","listener_experience":"Awe at living fire; calm confidence in ritual order.","intensity":6}