Mantra 16
Sukta 96
Sanskrit (Devanagari)
यस्त्वा स्वप्नेन तमसा मोहयित्वा निपद्यते । प्रजां यस्ते जिघांसति तमितो नाशयामसि
IAST Transliteration
yás tvā́ svápnena támasā moháyitvā́ nipádyate | prajā́m yás te jíghāṃsati tám itó nāśayāmasi
English Translation (Griffith/Whitney)
Whoso, with dream and darkness having bewildered thee, lieth down upon thee—whoso would smite thy progeny, him from hence we cause to perish.
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / य-
त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्वप्नेनby/with a dream
स्वप्नेन:
करण
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
तमसाby/with darkness
तमसा:
करण
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
मोहयित्वाhaving deluded
मोहयित्वा:
(पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootमुह् (धातु) → मोहयति (णिच्) → मोहयित्वा
निपद्यतेlies down / falls down
निपद्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootनि + पद् (धातु)
प्रजाम्offspring, progeny
प्रजाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / य-
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जिघांसतिwishes/intends to kill
जिघांसति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → जिघांसति (देसिदेरटिव्, सन्)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इतःfrom here, hence
इतः:
अपादान/अधिकरण (दिशा/स्थान-निर्देश)
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
नाशयामसिwe destroy
नाशयामसि:
क्रिया
TypeVerb
Rootनश् (धातु) → नाशयति (णिच्) → नाशयामसि
Attribution
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (attribution varies).
Devata: Anti-tamas / anti-svapna apotropaic power; implicitly Sūrya as dawn-counterforce in performance.
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From fear of night-delusion to wrathful expulsion and restored safety.","listener_experience":"Heightened vigilance, then relief; a sense of ‘light returning’.","intensity":9}