Mantra 4
Sukta 23
Sanskrit (Devanagari)
आपो यद् वः शोचिस्तेन तं प्रति शोचत यो३स्मान् द्वेष्टि यं वयं द्विष्मः
IAST Transliteration
ā́po yád vaḥ śocís ténā táṃ práti śocata yó ’smā́n dvéṣṭi yáṃ vayáṃ dvíṣmaḥ
English Translation (Griffith/Whitney)
O Waters, what burning brilliance is yours—therewith scorch him back in requital, who hateth us, whom we in turn do hate.
Word by Word
आपःO waters
आपः:
सम्बोधन/आह्वान (vocative-like usage though form = Nom.Pl.)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक) → आप्-
यत्that which
यत्:
कर्म (शोचिस्-सम्बन्धि ‘that which’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of you’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
शोचिःglow, heat, brilliance
शोचिः:
कर्तृ/विषय (यत्-सम्बन्धि: ‘your glow/heat’)
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
तेनwith that / by that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, against
प्रति:
दिशा/प्रत्यभिमुख्य (towards; governs accusative)
TypeIndeclinable
Rootप्रति
शोचतburn (ye)! / blaze against!
शोचत:
क्रिया
TypeVerb
Root√शुच् (शोचति) / वैदिक: √शुच् ‘to burn, to blaze’
यःwho
यः:
कर्तृ (द्वेष्टि-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मान्us
अस्मान्:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्वेष्टिhates
द्वेष्टि:
क्रिया
TypeVerb
Root√द्विष् (द्वेष्टि)
यम्whom
यम्:
कर्म (द्विष्मः-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
द्विष्मःhate
द्विष्मः:
क्रिया
TypeVerb
Root√द्विष् (द्वेष्टि) → द्विष्मः
Attribution
Rishi: Atharvanic/Angirasa tradition (hymn-level attribution varies in ancillary indices for AV 2.23)
Devata: Āpaḥ (the Waters)
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (AV domestic meters; exact scansion may be treated as anuṣṭubh/irregular anuṣṭubh)
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From threat → summoning purifying heat → decisive deterrent return.","listener_experience":"Protective fierceness with cleansing resolve.","intensity":7}