Mantra 6

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

अहन्नहिं पर्वते शिश्रियाणं त्वष्टास्मै वज्रं स्वर्यं ऽ ततक्ष । वाश्रा इव धेनवः स्यन्दमाना अञ्जः समुद्रमव जग्मुरापः

IAST Transliteration

ahán ahím párvate śiśriyāṇáṃ tváṣṭā́ asmai vájraṃ svárjyaṃ ’ tátakṣa | vāśrā́ iva dhenávaḥ syándamānā áñjaḥ samudrám áva jagmúr ā́paḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

He smote the Serpent, couched upon the mountain; Tvaṣṭṛ for him wrought the thunderbolt, heaven-winning. Like lowing milch-cows, streaming forth, the Waters straightway went down unto the sea.

Word by Word

• अहन्: slew, struck down
• अहन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)

• अहिम्: the serpent (Vṛtra)
• अहिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अहि (प्रातिपदिक)

• पर्वते: on/in the mountain
• पर्वते: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• शिश्रियाणम्: lying/settled (having taken refuge)
• शिश्रियाणम्: कर्म (अहिम्-विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: श्रि (धातु) → शिश्रियाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• अस्मै: to him
• अस्मै: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• स्वर्यम्: heavenly, celestial
• स्वर्यम्: कर्म (वज्रम्-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्य (प्रातिपदिक)

• ततक्ष: fashioned, forged
• ततक्ष: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु)

• वाश्राः: (lowing) cows
• वाश्राः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: वाश्रा (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• धेनवः: milch-cows
• धेनवः: कर्ता (उपमेय-सम्बन्धे)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)

• स्यन्दमानाः: flowing, streaming
• स्यन्दमानाः: कर्ता (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: स्यन्द् (धातु) → स्यन्दमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अञ्जः: straightway, directly
• अञ्जः: (क्रियाविशेषण)
• Type: Noun (adverbial use)
• Root: अञ्जस् (प्रातिपदिक)

• समुद्रम्: the ocean
• समुद्रम्: कर्म (गम्-धातोः)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)

• अव: down, forth (as preverb)
• अव: (क्रिया-विशेषक)
• Type: Indeclinable
• Root: अव (अव्यय/उपसर्ग)

• जग्मुः: went, reached
• जग्मुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)

• आपः: the waters
• आपः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Traditionally Indraic/Angiras-type attribution for the inherited mythic verse (exact r̥ṣi per AV anukramaṇī for 2.5.6 to be verified).

Devata: Indra (with Tvaṣṭṛ as auxiliary divine agent); Waters (Āpaḥ) as the released healing power.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence (to be metrically confirmed against pada lengths in AVŚ 2.5.6).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"Fierce breakthrough → immediate relief and abundance as waters rush free.","listener_experience":"A cathartic sense of release; courage to confront the ‘hard knot.’","intensity":8}