Mantra 3
Sukta 34
Sanskrit (Devanagari)
अरसं कृत्रिमं नादमरसाः सप्त विस्रसः । अपेतो जङ्गिडामतिमिषुमस्तेव शातय
IAST Transliteration
arásaṁ kṛtrímaṁ nā́dam arasā́ḥ saptá vísrasaḥ | apéto jaṅgiḍā́d atimíṣuṁ ásteva śātaya ||
English Translation (Griffith/Whitney)
Sapless be the fabricated roar; sapless, sevenfold, let them fall asunder. Driven off by Jaṅgiḍa—shatter the over-mastering missile, as one would a weapon.
Word by Word
अरसम्tasteless, sapless
अरसम्:
कर्म (विशेषणरूपेण कर्मपदस्य)
TypeAdjective
Rootअरस् (प्रातिपदिक) / अ-रस (निर्रस)
कृत्रिमम्artificial, made
कृत्रिमम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootकृत्रिम (प्रातिपदिक)
नादम्sound, noise
नादम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाद (प्रातिपदिक)
अरसायाःof the tasteless (one)
अरसायाः:
सम्बन्ध (genitive: ‘of/ belonging to the tasteless one’)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootअरस (प्रातिपदिक)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (संख्या-विशेषण)
TypeNumeral
Rootसप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)
विस्रसःscattered, loosened, fallen apart
विस्रसः:
कर्तृ (उक्त-समूहः ‘they’)
TypeAdjective (kṛdanta) / Noun (used adjectivally)
Rootवि-स्रस् (धातु) → विस्रस (कृदन्त/प्रातिपदिक ‘fallen apart’)
अपेतःgone away, departed
अपेतः:
कर्तृ/भाव (predicate: ‘has gone away’)
TypeAdjective (kṛdanta)
Rootअप-इ (धातु) → अपेत (कृदन्त)
जङ्गिडात्from the jaṅgiḍa (disease/demon-name)
जङ्गिडात्:
अपादान
TypeNoun
Rootजङ्गिड (प्रातिपदिक; रोग/कृमि/दोष-नाम AV-विशेष)
अतिमिषुम्a very swift/keen arrow
अतिमिषुम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective (used as noun)
Rootअति-मिषु (प्रातिपदिक; ‘अतिशयेन मिषु’—अत्यन्त-तीक्ष्ण/वेगवान् बाणः)
अस्तis
अस्त:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु) — ‘to be’
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
शातयa cutter/slayer; sharp (one)
शातय:
कर्तृ (उपमान-पद: ‘like a …’)
TypeNoun/Adjective
Rootशातय (प्रातिपदिक; ‘शात’/‘शाति’—तीक्ष्ण/छेदनशील; AV-प्रयोगे विशेषण)
Attribution
Rishi: Atharvanic (Jaṅgiḍa-maṇi cycle).
Devata: Jaṅgiḍa (apotropaic agent) and the negated kṛtyā/missile as adversary.
Chandas: Anuṣṭubh.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From identifying false threat → commanding collapse → decisive break.","listener_experience":"Courage and clarity; sense of intercepting danger before impact.","intensity":6}