Mantra 1
Sukta 29
Sanskrit (Devanagari)
दर्भमणिः। निक्ष दर्भ सपत्नान् मे निक्ष मे पृतनायतः । निक्ष मे सर्वान् दुर्हार्दो निक्ष मे द्विषतो मणे
IAST Transliteration
darbha-maṇíḥ | níkṣa darbha sapátnān me níkṣa me pṛtanāyatáḥ | níkṣa me sárvān durhā́rdo níkṣa me dvíṣato maṇé ||
English Translation (Griffith/Whitney)
The Darbha-Amulet. Thrust down, O Darbha, my rivals; thrust down for me the battle-assailants. Thrust down for me all the ill-hearted; thrust down for me the haters, O Amulet.
Word by Word
दर्भमणिःthe darbha-amulet (jewel/stone of darbha-grass)
दर्भमणिः:
Kartā (सम्बोधन/शीर्ष-निर्देशः; मन्त्र-शीर्षरूपेण) अथवा विषय-निर्देशः
TypeNoun
Rootदर्भ-मणि (प्रातिपदिक; तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुष ‘दर्भस्य मणिः’)
निक्षplace down; deposit; lay (it)
निक्ष:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootनि + क्षि (धातु ‘क्षि’ = क्षेपणे/निक्षेपणे; वैदिक आज्ञार्थ-रूप) अथवा ‘निक्ष’ इति निपातवत् आज्ञा
दर्भO darbha (sacred grass)
दर्भ:
सम्बोधन (आह्वान)
TypeNoun
Rootदर्भ (प्रातिपदिक)
सपत्नान्rivals; adversaries
सपत्नान्:
Karma
TypeNoun
Rootसपत्न (प्रातिपदिक)
मेmy; of me
मे:
सम्बन्ध (genitive) — ‘of me / my’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
निक्षplace down
निक्ष:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootनि + क्षि
मेmy; of me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
पृतनायतःthe battle-makers; those who fight (hostile fighters)
पृतनायतः:
Karma
TypeNoun/Adjective
Rootपृतनायत् (प्रातिपदिक; ‘पृतना’ + यत्/अत्-प्रत्ययः; ‘युद्धं करोति/युद्धशीलः’)
निक्षplace down
निक्ष:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootनि + क्षि
मेmy; of me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
दुर्हार्दःthe evil-hearted (ones)
दुर्हार्दः:
Karma (विशेष्य/विशेषणभावेन ‘evil-hearted ones’)
TypeNoun/Adjective
Rootदुर्हार्द (प्रातिपदिक; ‘दुर्’ + ‘हार्द’ = हृदयसम्बन्धी; ‘दुष्ट-हृदयः/कठोर-हृदयः’)
निक्षplace down
निक्ष:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootनि + क्षि
मेmy; of me
मे:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
द्विषतःthe haters; those who hate (me)
द्विषतः:
Karma
TypeNoun (participle used substantively)
Rootद्विष् (धातु ‘द्विष्’ = द्वेषे) → वर्तमान-कृदन्त ‘द्विषत्’ (प्रातिपदिक)
मणेO amulet/jewel
मणे:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: Atharvanic tradition (anonymous)
Devata: Darbha-maṇi
Chandas: Anuṣṭubh
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From threat to firm suppression, ending in steadiness.","listener_experience":"Grounded confidence; sense of threats being kept ‘below’ one’s life-space.","intensity":6}