Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 6

यत् पुरुषं व्यदधुः कतिधा व्यऽकल्पयन्। मुखं किमस्य किं बाहू किमूरू पादा उच्येते

yát púruṣaṃ vyàdadhúḥ katidhā́ vyà’kalpayan | múkhaṃ kím asya kím bāhū́ kím ūrū́ pā́dā ucyete ||

When they disposed the Puruṣa, and in how many ways they ordered him—what was his mouth, what were his arms, what were called his thighs and feet?

यत्which/that (the one)
यत्:
कर्म (व्यदधुः इत्यस्य) / सम्बन्ध-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
पुरुषम्the Person (Puruṣa)
पुरुषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
विapart, asunder (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अदधुःthey placed/arranged
अदधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु) [उपसर्गेण वि-धा]
कतिhow many
कति:
विशेषण (कथं/कति-प्रश्नः) / संख्या-निर्देशक
TypePronoun
Rootकति (प्रश्न-सर्वनाम/संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
धाin parts/ways
धा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootधा (प्रातिपदिक; अव्ययीभावे) / धा-प्रत्ययः ‘-धा’
विin different ways (prefix)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग)
अकल्पयन्they fashioned/arranged
अकल्पयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootकॢप्/कल्प् (धातु) [उपसर्गेण वि-कल्प]
मुखम्the mouth
मुखम्:
कर्म (उच्येते इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
किम्what?
किम्:
विशेषण (मुखम् इत्यस्य) / प्रश्न
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम)
अस्यof him/of it
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
किम्what?
किम्:
विशेषण (बाहू इत्यस्य) / प्रश्न
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम)
बाहूthe two arms
बाहू:
कर्म (उच्येते इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
किम्what?
किम्:
विशेषण (ऊरू इत्यस्य) / प्रश्न
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम)
ऊरूthe two thighs
ऊरू:
कर्म (उच्येते इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootऊरु (प्रातिपदिक)
पादाःthe feet
पादाः:
कर्म (उच्येते इत्यस्य) / विषय
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
उच्येतेare said/are called
उच्येते:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उच्य (कर्मणि-प्रयोग)

Rishi: Traditionally connected with Nārāyaṇa/Puruṣa tradition (late Atharvanic compilation drawing on RV 10.90).

Devata: Puruṣa (Cosmic Person) / the sacrificial-cosmic order.

Chandas: Triṣṭubh-like cadence in the RV model; Atharvanic transmission often treated as mixed/late.

{"primary_rasa":"adbhuta","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"Wondering inquiry opening into reverent contemplation.","listener_experience":"Awe at the cosmic-body image; reflective questioning of one’s place and function.","intensity":5}