Mantra 11

Sukta 6

Sanskrit (Devanagari)

तं यज्ञं प्रावृषा प्रौक्षन् पुरुषं जातमग्रशः । तेन देवा अयजन्त साध्या वसवश्च ये

IAST Transliteration

táṃ yajñáṃ prāvṛ́ṣā práukṣan púruṣaṃ jātám agraśáḥ | téna devā́ ayajanta sā́dhyā vásavaś ca yé ||

English Translation (Griffith/Whitney)

That Sacrifice the Rainy Season sprinkled; the Puruṣa, born first of all. Therewith the Gods sacrificed—yea, the Sādhyas and the Vasus also.

Word by Word

• तम्: him/that (object)
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, rite
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• प्रावृषा: the rainy season
• प्रावृषा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: प्रावृष् (प्रातिपदिक; वर्षर्तु-नाम)

• प्रौक्षन्: they sprinkled, they besprinkled
• प्रौक्षन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र + उक्ष् (धातु; उक्ष् = सिञ्चति/प्रोक्षति)

• पुरुषम्: the Person (Puruṣa)
• पुरुषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)

• जातम्: born, arisen
• जातम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)

• अग्रशः: from the front; in the foremost order
• अग्रशः: अधिकारण (रीत्या/क्रमेण)
• Type: Indeclinable
• Root: अग्रशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)

• तेन: with that; by that
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अयजन्त: they sacrificed, they worshipped
• अयजन्त: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यज् (धातु) (यजति) ; अ- (अorist-चिह्न)

• साध्याः: the Sādhyas (a class of gods)
• साध्याः: कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषण/समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: साध्य (प्रातिपदिक)

• वसवः: the Vasus
• वसवः: कर्तृ (देवाः इत्यस्य विशेषण/समुच्चय)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• ये: who (those who)
• ये: कर्तृ (देवाः/साध्याः/वसवः इत्यादीनां विशेषणम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Puruṣa-sūkta transmission line (late Atharvanic incorporation)

Devata: Yajña / Puruṣa; associated divine classes (Sādhyas, Vasus)

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Cooling consecration → awe at primordial precedence → calm confidence through collective support.","listener_experience":"A cleansed, supported feeling—like being ‘sprinkled’ into readiness.","intensity":5}