Mantra 17

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

कस्ये मृजाना अति यन्ति रिप्रमायुर्दधानाः प्रतरं नवीयः । आप्यायमानाः प्रजया धनेनाध स्याम सुरभयो गृहेषु

IAST Transliteration

kásye imé mṛjānā́ áti yanti riprám āyúr dádhānāḥ prataráṁ návīyaḥ | āpyā́yamānāḥ prajā́yā dhanénā́dha syāma surabháyo gṛhéṣu

English Translation (Griffith/Whitney)

Whose are these who, cleansing them, pass beyond defilement, bearing life, onward to a newer furtherance? Thriving with offspring and with wealth—then may we be fragrant of fortune within our homes.

Word by Word

• कस्य: of whom/whose
• कस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: किम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इमे: these
• इमे: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मृजानाः: cleansing/purifying (themselves)
• मृजानाः: कर्तृ
• Type: Participle (Verbal adjective)
• Root: मृज् (धातु) → मृजान (शतृ-प्रत्यय, आत्मनेपद)

• अति: over, beyond
• अति: उपपद-सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय)

• यन्ति: they go/pass
• यन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• रिप्रम्: defilement, stain, impurity
• रिप्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रिप्र (प्रातिपदिक)

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• दधानाः: bearing, placing, bestowing
• दधानाः: कर्तृ
• Type: Participle (Verbal adjective)
• Root: धा (धातु) → दधान (शतृ-प्रत्यय, आत्मनेपद)

• प्रतरण्: more overcoming/protective; better for crossing through
• प्रतरण्: कर्म (आयुः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (comparative sense)
• Root: प्रतॄ/तॄ (धातु) → प्रतर (प्रातिपदिक; तुलनार्थ/विशेषण)

• नवीयः: newer, ever-fresh
• नवीयः: कर्म (आयुः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (comparative)
• Root: नव (प्रातिपदिक) → नवीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक)

• आप्यायमानाः: being nourished/increasing
• आप्यायमानाः: कर्तृ
• Type: Participle (Verbal adjective)
• Root: आ + प्यै (धातु) → आप्यायमान (शानच्/मान-प्रत्यय, आत्मनेपद)

• प्रजया: with offspring, by progeny
• प्रजया: करण
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• धनेन: with wealth
• धनेन: करण
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)

• अध: then, thereafter
• अध: सम्बन्ध (अनन्तरता/परिणामसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय)

• स्याम: may we be
• स्याम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• सुरभयः: fragrant, sweet-smelling
• सुरभयः: कर्तृ-विशेषण (वयं इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: सुरभि (प्रातिपदिक)

• गृहेषु: in (our) houses/homes
• गृहेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Pitṛ-hymn tradition (AV 18.3 context)

Devata: Conceptual: Śuddhi/Āyus/Paustika goods; implicitly Pitṛs as grantors

Chandas: Triṣṭubh (approx.)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Inquiry in liminality → sense of crossing/renewal → warm prosperity blessing.","listener_experience":"Lightness after heaviness; hopefulness and a ‘fresh air’ feeling in the domestic space.","intensity":3}