Mantra 9
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
स उदतिष्ठत् स दक्षिणां दिशमनु व्यऽचलत्
IAST Transliteration
sá úd atiṣṭhat sá dakṣiṇā́ṁ díśam ánu ví 'acalat
English Translation (Griffith/Whitney)
He arose; he moved forth, following along the southern quarter.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ (Kartā)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स-
उदतिष्ठत्stood up / arose
उदतिष्ठत्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) उपसर्गः: उद्
सःhe
सः:
कर्तृ (Kartā)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स-
दक्षिणाम्the southern (direction)
दक्षिणाम्:
कर्म (Karma) / गत्यर्थे लक्ष्य-देशः
TypeNoun
Rootदक्षिणा (प्रातिपदिक)
दिशम्direction
दिशम्:
कर्म (Karma) / गत्यर्थे लक्ष्य-देशः
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
अनुalong; following; towards
अनु:
क्रियाविशेषण (उपसर्ग/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
व्यचलत्moved; proceeded
व्यचलत्:
क्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
TypeVerb
Rootचल् (धातु) उपसर्गः: वि
Attribution
Rishi: Vratya-corpus attribution (variable).
Devata: Directional order (Dakṣiṇā diś) and the empowered subject (ritual protagonist).
Chandas: Short narrative segment; not strictly metrical.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"vira","secondary_rasa":"shanta","emotional_arc":"From stillness to decisive movement with calm correctness.","listener_experience":"A clean ‘start’ sensation; grounded readiness.","intensity":4}