Mantra 36

Sukta 2

Sanskrit (Devanagari)

राया वयं सुमनसः स्यामोदितो गन्धर्वमावीवृताम । अगन्त्स देवः परमं सधस्थमगन्म यत्र प्रतिरन्त आयुः

IAST Transliteration

rāyā́ vayáṃ sumánasaḥ syā́moditó gandharvám ā́ vivṛtām | ágant sá deváḥ paramáṃ sadhástham ágannma yátra pratiránta ā́yuḥ

English Translation (Griffith/Whitney)

With wealth may we be of gracious mind; the risen Gandharva—let the way be opened. That god hath gone unto his highest station; we have attained the place where life is held and prolonged.

Word by Word

• रायाः: of wealth, of riches
• रायाः: सम्बन्ध (genitive relation) / विशेषण-सम्बन्धः ‘of wealth’
• Type: Noun
• Root: राय्/राय (प्रातिपदिक: राय- ‘धन, संपत्ति’)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुमनसः: of good mind, well-disposed
• सुमनसः: कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु-मनस् (प्रातिपदिक: सुमनस् ‘सुचित्त/प्रसन्नमनस्’)

• स्याम: may we be
• स्याम: क्रिया (कर्तृ-सम्बद्धा)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• उदितः: risen, arisen
• उदितः: कर्तृ (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective (past participle) / Kṛdanta
• Root: उद्-इ (धातु √इ ‘to go’ उपसर्ग उद्; क्त-प्रत्यय) / प्रातिपदिक: उदित-

• गन्धर्वम्: the Gandharva
• गन्धर्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)

• आ: towards, unto
• आ: क्रियाविशेषण (उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• आविवृताम: may (it) be opened/uncovered (for us)
• आविवृताम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आ-√वृ (धातु √वृ ‘to cover/choose’; यहाँ ‘to open/uncover’ अर्थे; वि-उपसर्ग; लोट्/आशीर्लिङ्-प्रयोगः)

• अगन्त्स: came, arrived
• अगन्त्स: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु √गम्)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• परमम्: highest, supreme
• परमम्: कर्म (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)

• सधस्थम्: the seat/abode, station
• सधस्थम्: कर्म (गमनस्य लक्ष्य-स्थानम्) / अधिकरणार्थक-कर्म
• Type: Noun
• Root: सधस्थ (प्रातिपदिक: सधस्/सधस्थ ‘seat, abode, station’)

• अगन्म: we went, we reached
• अगन्म: क्रिया
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु √गम्)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)

• प्रतिरन्ते: they rest/abide, they find delight
• प्रतिरन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्रति-√रम् (धातु √रम् ‘to delight/rest’; आत्मनेपद) / वैदिक-प्रयोग ‘प्रतिरन्ते’

• आयुः: life, lifespan
• आयुः: कर्तृ (प्रतिरन्ते इत्यस्य कर्तृ) / विषय
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: As in AVŚ 14.2 wedding corpus (anukramaṇī-dependent).

Devata: Gandharva (as relocated) and the blessing of Āyus (life).

Chandas: Edition-dependent; anuṣṭubh-like.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"Release → uplift → serene confidence in longevity.","listener_experience":"A feeling of doors opening and the home ‘settling into blessing’.","intensity":4}