Mantra 30
Sukta 2
Sanskrit (Devanagari)
रुक्मप्रस्तरणं वह्यं विश्वा रूपाणि बिभ्रतम्। आरोहत् सूर्या सावित्री बृहते सौभगाय कम्
IAST Transliteration
rukmá-prastaraṇaṃ vahyàṃ víśvā rūpā́ṇi bíbhratam | ā́rohat sū́ryā sāvit́rī bṛhaté saúbhagā́ya kám
English Translation (Griffith/Whitney)
The gold-bespread, to be borne, bearing all fair forms—Sūryā, Sāvitrī, mounted it, for mighty good fortune and for bliss.
Word by Word
रुक्म-प्रस्तरणम्golden covering/spread (ornamental covering)
रुक्म-प्रस्तरणम्:
कर्म (वह्यम् इत्यस्य) / विशेष्य
TypeNoun
Rootरुक्म (प्रातिपदिक) + प्रस्तरण (प्रातिपदिक) समासः
वह्यम्to be carried; portable
वह्यम्:
कर्म (बिभ्रतम्/आरोहत् इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Root√वह् (वहति) → वह्य (यत्-प्रत्ययान्त विशेषण)
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म (बिभ्रतम् इत्यस्य) / विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्वनाम-विशेषण-प्रातिपदिक)
रूपाणिforms, appearances
रूपाणि:
कर्म (बिभ्रतम् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
बिभ्रतम्bearing, carrying
बिभ्रतम्:
कर्तृ-विशेषण (आरोहत् इत्यस्य कर्तुः) / क्रियाविशेषणभाव
TypeParticiple (Verbal Adjective)
Root√भृ (बिभर्ति) शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त)
आरोहत्mounted, ascended
आरोहत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (आरोहति) लङ् (अनद्यतनभूत)
सूर्याSūryā (the bride / Sun-maiden)
सूर्या:
कर्ता
TypeNoun
Rootसूर्या (प्रातिपदिक)
सावित्रीSāvitrī (connected with Savitṛ; a name/epithet)
सावित्री:
कर्ता (सूर्या इत्यस्य विशेषण)
TypeNoun
Rootसावित्री (प्रातिपदिक)
बृहतेto/for the great (greatly)
बृहते:
सम्प्रदान (सौभगाय—‘for great good-fortune’ इत्यर्थे विशेषण)
TypeAdjective
Rootबृहत् (प्रातिपदिक)
सौभगायfor good fortune, for auspiciousness
सौभगाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसौभग (प्रातिपदिक) → सौभग्य/सौभग (भाव) ; दत्तिवचन-रूपम्
कम्what; some (unspecified) thing
कम्:
कर्म (आरोहत्—किम् आरोहत्? इति; अथवा अव्यक्त-उपपद)
TypePronoun/Indefinite
Rootक (प्रश्न/अनिर्दिष्ट-प्रातिपदिक) / ‘कम्’ इति नपुंसक-एकवचन
Attribution
Rishi: Ātharvaṇa bridal tradition (Sūryā-hymn complex).
Devata: Sūryā/Sāvitrī (bridal archetype) and Saubhāgya.
Chandas: Mixed/Anuṣṭubh tendency; Saunaka domestic verses often show flexible metricality.
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"shringara","secondary_rasa":"adbhuta","emotional_arc":"From ceremonial beauty to expansive blessing.","listener_experience":"A sense of luminous dignity and hopeful beginnings.","intensity":4}