Mantra 12

Sukta 5

Sanskrit (Devanagari)

(3) (१२-२७) १२ विराड् विषमा गायत्री, १३ आसुर्यनुष्टुप्, १४, २५ साम्नी उष्णिक्, १५ गायत्री, १६-१७, १९-२० प्राजापत्याऽनुष्टुप्, १८ याजुषी जगती, २१,२५ साम्न्यनुष्टुप्, २२ साम्नी बृहती, २३ याजुषी त्रिष्टुप्, २४ आसुरी गायत्री, २७ आर्च्युष्णिक्। सैषा भीमा ब्रह्मगव्य१घविषा साक्षात् कृत्या कूल्बजमावृता

IAST Transliteration

sáiṣā bhīmā́ brahma-gavyā́ ghavíṣā sākṣā́t kr̥tyā́ kū́lbajam āvr̥tā́

English Translation (Griffith/Whitney)

This, dread indeed, the Brahmin’s Cow—ghee-rich—is in very truth a Kṛtyā, encompassed about with Kūlbaja.

Word by Word

• सा: she/that (f.)
• सा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एषा: this (f.)
• एषा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भीमा: terrible, fearsome
• भीमा: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक) < भी (धातु, भयार्थ)

• ब्रह्मगव्या: connected with brahman and cattle; ‘brahma-cow(-charm)’ (epithet)
• ब्रह्मगव्या: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: ब्रह्मगव्य (समास-प्रातिपदिक: ब्रह्म + गव्य)

• घविषा: with oblation/ghṛta-like offering
• घविषा: करण
• Type: Noun
• Root: घविष (प्रातिपदिक; वैदिक रूप, ‘घृत/हविस्’ इत्यर्थे)

• साक्षात्: directly, manifestly
• साक्षात्: अधिकारण (रीत्या/प्रकारेण)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)

• कृत्या: witchcraft, harmful spell (kṛtyā)
• कृत्या: कर्तृ (समानाधिकरण) / विधेय
• Type: Noun
• Root: कृत्या (प्रातिपदिक; ‘कृ’ धातु से निष्पन्न, जादू/अभिचार-रूपा)

• कूल्बजम्: a bag-like covering/amulet-case (kūlbaja)
• कूल्बजम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: कूल्बज (प्रातिपदिक; ‘कूल्ब’/‘कुल्ब’ + ज, ‘थैली/आवरण-जन्य’ इत्यर्थे; वैदिक)

• आवृता: covered, enveloped
• आवृता: कर्तृ (समानाधिकरण) / विधेय
• Type: Participle
• Root: आ-√वृ (वृञ् वरणे) + क्त (कृदन्त) → आवृत

Attribution

Rishi: As for AV 12.5 (Anukramaṇī verification pending).

Devata: Kṛtyā (personified sorcery) / Brahmagavī as sacral agent.

Chandas: Not securely determinable from the provided excerpt; hymn header in input indicates multiple meters across the section.

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"bhayankara","secondary_rasa":"raudra","emotional_arc":"From naming the sacred object to revealing its hidden lethal agency; fear crystallizes into deterrent awe.","listener_experience":"A sense of ‘don’t cross this boundary’—the cow is no longer ordinary livestock but a charged, retaliatory presence.","intensity":8}