Mantra 11
Sukta 5
Sanskrit (Devanagari)
तानि सर्वाण्यप क्रामन्ति ब्रह्मगवीमाददानस्य जिनतो ब्राह्मणं क्षत्रियस्य
IAST Transliteration
tā́ni sárvāṇy ápa krāmanti brahma-gavī́m ādadānásya jinató brā́hmaṇaṃ kṣatríyasya
English Translation (Griffith/Whitney)
All those depart away from him who taketh the Brahmin’s cow, from the Kṣatriya who would overbear the Brahmin.
Word by Word
तानिthose (things), them
तानि:
कर्म (अपक्रामन्ति इति क्रियायाः) / विषयः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सर्वाणिall
सर्वाणि:
कर्म/विषय-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
अपaway, off
अप:
—
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअप (उपसर्ग/अव्यय)
क्रामन्तिthey step/move away, depart
क्रामन्ति:
क्रिया; कर्ता = तानि सर्वाणि
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + अप-
ब्रह्मगवीम्the brahma-cow (a cow connected with brahman/ritual power)
ब्रह्मगवीम्:
कर्म (आददानस्य इति)
TypeNoun
Rootब्रह्मगवी (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘ब्रह्म’ + ‘गवी’)
आददानस्यof (one) who is taking/receiving
आददानस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘जिनतः’ इत्यस्य/अर्थस्य सम्बन्धः
TypeVerbal adjective/participle
Rootआ-√दा (धातु) → आददान (वर्तमान-कृदन्त, शतृ/शानच्-प्रायः)
जिनतःof the conquering one
जिनतः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ब्राह्मणं/क्षत्रियस्य इत्यादि पदैः सह
TypeVerbal adjective/participle
Root√जि (धातु ‘to conquer/overcome’) → जिनत् (वर्तमान-कृदन्त)
ब्राह्मणम्the Brahmin
ब्राह्मणम्:
कर्म/विषय (जिनतः इति—‘overcoming the Brahmin’ इत्यर्थे) अथवा समुच्चित-द्वन्द्वे प्रथमाङ्गम्
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
क्षत्रियस्यof the Kshatriya
क्षत्रियस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘क्षत्रियस्य (सम्बन्धिनः)’
TypeNoun
Rootक्षत्रिय (प्रातिपदिक)
Attribution
Rishi: As for AV 12.5 (Anukramaṇī verification pending).
Devata: Brahman (sacral authority) / the moral force protecting Brahmins.
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (to be confirmed).
Mantra Rasa
{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From sweeping condemnation to pointed political-theological warning against kṣatriya domination.","listener_experience":"A forceful sense of justice; fear for the offender, reassurance for the protected.","intensity":7}