Mantra 21

Sukta 3

Sanskrit (Devanagari)

पृथग् रूपाणि बहुधा पशूनामेकरूपो भवसि सं समृद्ध्या । एतां त्वचं लोहिनीं तां नुदस्व ग्रावा शुम्भाति मलग इव वस्त्रा

IAST Transliteration

pṛthág rūpā́ṇi bahudhā́ paśūnā́m ékarūpo bhavasi sáṃ samṛ́ddhyā | etā́ṃ tvácaṃ lohínīṃ tā́ṃ nudásva grā́vā śumbhāti malagá iva vástrāḥ ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Separate are the forms, manifold, of cattle; yet of one form thou becomest, unto full prosperity. This ruddy skin—thrust thou it off: as a dirt-removing stone makes garments bright and clean.

Word by Word

• पृथक्: separately, distinctly
• पृथक्: Adhikaraṇa (रीत्या/प्रकारेण)
• Type: Indeclinable
• Root: पृथक् (अव्यय) < पृथ्/पृथग्-प्रातिपदिक (भेदार्थ)

• रूपाणि: forms, appearances
• रूपाणि: Karma (भवसि—किं? रूपाणि)
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• बहुधा: in many ways
• बहुधा: Adhikaraṇa (रीत्या/प्रकारेण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय) < बहु + धा

• पशूनाम्: of the cattle/animals
• पशूनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक)

• एकरूपः: having one form; uniform
• एकरूपः: Kartā (भवसि—कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एकरूप (प्रातिपदिक: एक + रूप)

• भवसि: you become/are
• भवसि: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• सम्: together; completely (prefix)
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• समृद्ध्या: by/with prosperity, with full increase
• समृद्ध्या: Karaṇa (साधन/हेतु: ‘समृद्ध्या’)
• Type: Noun
• Root: समृद्धि (प्रातिपदिक) < सम् + ऋध् (वृद्धौ)

• एताम्: this (fem., acc. sg.)
• एताम्: Karma (नुदस्व—किम्? एताम्)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वचम्: skin, hide
• त्वचम्: Karma (एताम्—कां? त्वचम्)
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)

• लोहिनीम्: reddish, red
• लोहिनीम्: Viśeṣaṇa (त्वचम्-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: लोहिनी (प्रातिपदिक) < लोहित (रक्तवर्ण)

• ताम्: that (her/it)
• ताम्: Karma (नुदस्व—किम्? ताम्)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नु: now; indeed (particle)
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)

• नुदस्व: push away, drive off
• नुदस्व: Kriyā (आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: नुद् (धातु: प्रेरणे/अपसारणे)

• ग्रावा: the pressing-stone; stone
• ग्रावा: Kartā (शुम्भाति—कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्रावन् (प्रातिपदिक)

• शुम्भाति: shines; makes bright/polishes
• शुम्भाति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: शुभ् (धातु: दीप्तौ/शोभने) → शुम्भ् (वेद. रूप)

• मलगः: a washer/cleaner (lit. one dealing with dirt); cleanser
• मलगः: Kartā (इव-उपमान-आश्रयः)
• Type: Noun
• Root: मलग (प्रातिपदिक; ‘मल’/‘मलिन’ सम्बन्धि—मल-युक्तः)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• वस्त्राः: garments, cloths
• वस्त्राः: Karma (शुम्भाति—किम्? वस्त्राणि/वस्त्राः [पाठान्तर/वेद.])
• Type: Noun
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic seer-tradition (general for AV 12.3)

Devata: Purificatory power of brahman; implement-agency (grāvā) as cleanser

Chandas: Jagatī-like (mixed)

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"vira","emotional_arc":"From acceptance of diversity to assertion of unified prosperity, culminating in a decisive casting-off and brightening.","listener_experience":"Relief and resolve—like finishing a cleansing task and seeing the result.","intensity":5}